Waar Cornelis van Haarlem te zien is

Schilderijen van Cornelis van Haarlem bevinden zich in verschillende Europese en Noord-Amerikaanse museumcollecties. In Haarlem bezit het Frans Hals Museum een belangrijke verzameling van zijn werk, waaronder historiestukken, portretten en zijn beroemde voorstelling van de kindermoord. Het Musée du Louvre in Parijs bezit zijn schilderij The Wedding of Peleus and Thetis uit 1617. Het Rijksmuseum in Amsterdam heeft verschillende schilderijen van hem, zoals Bathsheba at Her Bath. Andere Europese musea met werk van Cornelis van Haarlem zijn het Statens Museum for Kunst (Kopenhagen), het Nationalmuseum (Stockholm), de National Gallery (Londen), het Kunsthistorisches Museum (Wenen) en de Gemäldegalerie (Berlijn). In Noord-Amerika bezit het Los Angeles County Museum of Art zijn schilderij Two Followers of Cadmus Devoured by a Dragon. De National Gallery of Art in Washington, D.C., bezit enkele schilderijen, waaronder Venus and Adonis.

Cornelis van Haarlem (1562–1638) was een Nederlandse schilder, tekenaar en prentenontwerper uit de gouden eeuw. Hij is vooral bekend om zijn schilderijen, maar er zijn ook verschillende prenten naar zijn ontwerpen gemaakt, waardoor zijn bereik werd vergroot. Veel daarvan werden gemaakt door Cornelis Cort. Cort was een Nederlandse graveur die ongeveer van 1565 tot 1578 actief was en twee reeksen voor Hieronymus Cock in prentvorm omzette. De ene reeks was The Labours of Hercules, de andere The Liberal Arts. Prenten naar werk van Cornelis van Haarlem verspreidden zijn artistieke ideeën onder een breder publiek. Grafiek maken was in die tijd een samenwerking tussen de kunstenaar die het oorspronkelijke ontwerp maakte en de vakbekwame graveur die het omzet in een drukbare afbeelding. De prenten bieden inzicht in artistieke ontwikkelingen en populaire onderwerpen aan het einde van de 16e en het begin van de 17e eeuw.

Cornelis van Haarlem (1562–1638) was een Nederlandse schilder uit de gouden eeuw. Hoewel Karel van Mander zei dat Cornelis de voorkeur gaf aan historiestukken, maakte hij ook ‘voortreffelijke, mooie portretten’. Zijn belang ligt deels in zijn bijdrage aan de ontwikkeling van het groepsportret in Holland. Hij zocht naar algemeen toepasbare oplossingen voor problemen die de artistieke koers van Holland bepaalden. In tegenstelling tot Amsterdamse schilders richtten kunstenaars in Haarlem zich op formele, fysieke aspecten. Ze hadden belangstelling voor emoties die mensen verbinden en via lichamelijke gebaren tot uitdrukking komen. Cornelis’ vroege schuttersstuk (1583) in het Frans Hals Museum is uniek. Van Mander bevestigde de datering en beschreef het werk vol enthousiasme. Het schilderij biedt een nieuw perspectief op Cornelisz. als groepsportrettist en als romanist, gespecialiseerd in historiestukken. Tegen het midden van de jaren 1590 combineerde Cornelis de Italiaanse esthetische begrippen ritrarre (iemands gelijkenis vastleggen) en imitare (de schoonheid van het gezicht interpreteren). Hij maakte gestileerde voorstellingen die zowel flatterend als tijdloos waren. Op zijn portret van Andries Pietersz. van Souwen uit 1624 beeldde hij een geestelijke af met retorische gebaren.

De technieken en materialen van Cornelis van Haarlem waren kenmerkend voor schilders in Nederland aan het einde van de 16e en het begin van de 17e eeuw. Zijn tijdgenoot Frans Hals stapte geleidelijk over van houten panelen op doek; waarschijnlijk volgde Cornelis die ontwikkeling. Doek werd populair omdat het goedkoper, gemakkelijker te vervoeren en eenvoudiger voor te bereiden was dan hout. Sommige kunstenaars bleven echter houten panelen gebruiken, vooral voor kleinere werken. Hals bracht doorgaans een grondlaag van loodwit aan, maar gebruikte voor sommige schilderijen ook grondering met krijt en lijm. Zijn palet binnen een afzonderlijk werk was vaak beperkt, maar hij varieerde zijn kleurenschema per schilderij. Bruin en geel kwamen veel voor in de jaren 1620 en vroege jaren 1630; grijs was gebruikelijker in de jaren 1640 en 1650. Hals gebruikte geen dure kleuren als lapis lazuli of bladgoud. Zijn pigmenten en bindmiddelen waren gemakkelijk verkrijgbaar en gebruikelijk in die periode.

Cornelis van Haarlem (1562–1638) maakte deel uit van een kunstenaarsgemeenschap in Haarlem. De kunstenaars concurreerden om opdrachten en verkoop. Frans Hals, Frans Pietersz. de Grebber (1573–1643), Pieter de Grebber (circa 1600–circa 1653), Salomon de Bray (1597–1664), Verspronck, Pieter Soutman (circa 1580–1657) en Jan de Bray (circa 1627–97) waren tijdens Cornelis’ loopbaan allemaal portretschilders in Haarlem. Volgens kunsthistoricus Riegl verhoogde Cornelis de ambities van zijn collega-schilders in Haarlem. Hij bood andere kunstenaars in Holland een voorbeeld voor het weergeven van figuren. Zij gebruikten zijn naakten als voorbeeld in plaats van levende modellen. Riegl merkt op dat Cornelisz.’ schuttersgroepsportret uit 1583 een nieuw perspectief biedt op hem als schilder van groepsportretten en als specialist in historiestukken uit de romanistische traditie, waarvoor hij vooral bekendstaat.

Cornelis Cornelisz. van Haarlem, een schilder die aan het einde van de 16e en het begin van de 17e eeuw in Haarlem werkte, nam invloeden uit verschillende bronnen op. Hij was vertrouwd met de artistieke opvattingen van stadsgenoten Karel van Mander en Hendrick Goltzius. Deze drie kunstenaars keerden terug uit het buitenland met een nieuwe waardering voor schilderkunst als vrije kunst. Ze wilden de status van schilders verhogen: van ambachtslieden tot erkende kunstenaars in de noordelijke Nederlanden. Cornelis’ vroege werk, zoals zijn schuttersgroepsportret uit 1583, toont een eigenzinnige kijk op zijn vaardigheden als groepsportrettist en historieschilder. Door formele, lichamelijke aspecten in zijn werk te benadrukken, verhoogde hij de ambities van zijn Haarlemse collega’s. Andere kunstenaars in Holland gebruikten zijn naakten als voorbeeld voor figuren, in plaats van levende modellen.

Het is moeilijk één ‘beroemdste’ werk van Cornelis van Haarlem aan te wijzen, omdat roem subjectief is en in de loop der tijd kan veranderen. Verschillende werken keren echter geregeld terug in catalogi en collecties. Bijbelse en klassieke mythologische onderwerpen kwamen veel voor in zijn oeuvre. Titels als The Last Supper, The Resurrection of Christ, The Rape of Europa, Venus and Adonis en Venus Frigida worden in sommige overzichten genoemd. Hij maakte ook portretten; een catalogus vermeldt bijvoorbeeld Thomas Howard, de tweede graaf van Arundel. Sommige werken zijn allegorieën, zoals Allegory of Air en Allegory of Fire. Andere tonen alledaagse taferelen of de natuur, bijvoorbeeld The Return of the Farm Workers from the Fields en Flower Still Life. Zonder meer informatie is moeilijk vast te stellen of een van deze werken zijn ‘beroemdste’ kan worden genoemd.

Cornelis van Haarlem (1562–1638) was een Nederlandse schilder uit de gouden eeuw, vooral bekend om zijn maniëristische stijl. Hij wordt geassocieerd met de Haarlemse maniëristen, onder wie Karel van Mander en Hendrick Goltzius. In zijn vroege werk is de invloed van Bartholomeus Spranger zichtbaar. Zijn schilderijen verbeelden vaak mythologische en Bijbelse onderwerpen met overdreven houdingen en anatomische vervormingen. Later in zijn loopbaan liet hij het maniërisme achter zich en koos hij voor een klassiekere aanpak. Hij schilderde portretten, historiestukken en genrestukken. Tot zijn bekende werken behoort The Massacre of the Innocents^[11] en verschillende voorstellingen van Bijbelse taferelen. De gemeenteraad van Haarlem gaf hem opdrachten, waaronder portretten van stadsbestuurders en decoraties voor openbare gebouwen. Zijn werk bevindt zich in grote musea in heel Europa. Ook leidde hij verschillende leerlingen op en droeg zo bij aan de artistieke tradities van de Nederlandse gouden eeuw.