Waar Marlene Dumas te zien is

Schilderijen en tekeningen van Marlene Dumas bevinden zich in talrijke openbare collecties over de hele wereld. Deze instellingen tonen haar werk geregeld in solotentoonstellingen en thematische groepstentoonstellingen. In Europa zijn belangrijke collecties van Dumas’ kunst te vinden in Tate Modern in Londen, het Centre Pompidou in Parijs en het Stedelijk Museum in Amsterdam. Ook in Duitsland bezitten verschillende musea werken van haar, waaronder het Museum für Moderne Kunst in Frankfurt. Buiten Europa tonen grote musea in Noord-Amerika vaak kunst van Dumas. Het Museum of Modern Art in New York en het Art Institute of Chicago bezitten beide voorbeelden van haar werk. In Zuid-Afrika, waar Dumas werd geboren, stelt de Iziko South African National Gallery in Kaapstad haar werk soms tentoon. De onlinecollectiecatalogi van deze en andere grote musea bieden informatie over specifieke werken en hun tentoonstellingsdata. U kunt ook de museumwebsites raadplegen voor komende tentoonstellingen met werk van Dumas.

Marlene Dumas is vooral bekend om haar schilderijen en tekeningen, maar ze heeft ook prenten gemaakt. Bij het bekijken van haar prenten is het nuttig enkele basisbegrippen uit de grafiek te kennen. Een „originele prent” is een beeld dat als prent is ontworpen en uitsluitend als prent is uitgevoerd, doorgaans in een genummerde oplage en gesigneerd door de kunstenaar. Elke prent in de oplage is een origineel, gedrukt vanaf een plaat, steen, zeef, blok of andere daarvoor gemaakte matrix. Er bestaat niet één originele prent waarvan kopieën worden gemaakt. Elke prent wordt afzonderlijk geïnkt en afgedrukt; grafiek is dus een medium met meerdere originelen. De kunstenaar bepaalt het aantal prenten in de oplage. De nummering houdt bij hoeveel prenten de oplage bevat. Elke prent heeft een eigen nummer, bijvoorbeeld 12/25 (de oplage telt 25 exemplaren en dit is nummer 12). Oplagegroottes en -nummers kunnen sterk uiteenlopen. De keuze om een oplage te beperken ligt bij de kunstenaar en is geen technische beperking van het medium zelf. Een oplage hoeft niet in één druksessie volledig te worden vervaardigd. De oplage wordt begrensd door middel van een verklaring die met potlood onderaan elke prent wordt geschreven.

Marlene Dumas is een Zuid-Afrikaanse kunstenares wier schilderijen en tekeningen vaak thema’s als identiteit, seksualiteit en sociaal-politieke kwesties behandelen. Ze werd geboren in 1953 en verhuisde in 1976 naar Nederland, waar ze nog steeds woont en werkt. Dumas’ kunst staat bekend om haar onderzoek naar de menselijke figuur. Ze gebruikt vaak fotografisch bronmateriaal, waaronder persoonlijke kiekjes, tijdschriftbeelden en nieuwsmedia. Vervolgens herinterpreteert ze deze beelden in haar kenmerkende schilderstijl. Zo onderzoekt ze de relatie tussen het fotografische beeld en de geschilderde voorstelling. Haar werk behandelt vaak complexe en soms controversiële onderwerpen, zoals de verbeelding van het vrouwenlichaam, de erfenis van het kolonialisme en de aard van menselijke relaties. Door deze onderwerpen rechtstreeks aan te snijden, zet Dumas kijkers ertoe aan hun eigen houdingen en aannames te overwegen. Ze heeft wereldwijd veel geëxposeerd, met solotentoonstellingen bij onder meer Tate Modern in Londen en het Museum of Modern Art in New York. Haar kunst blijft relevant doordat ze moeilijke onderwerpen behandelt en vragen stelt over verbeelding en waarneming.

Marlene Dumas is vooral bekend om haar figuratieve schilderijen en tekeningen, vaak gemaakt met inkt en aquarel op papier. Ze maakt ook prenten. Dumas past vaak nat-in-nat-technieken toe, waarbij kleuren in elkaar uitlopen en zich vermengen. Zo ontstaan zachte, vervaagde vormen en sfeervolle effecten. Ze brengt de verf doorgaans dun en doorschijnend aan, zodat het wit van het papier zichtbaar blijft. Dat geeft het beeld een lichtende uitstraling. Dumas werkt vaak naar foto’s, zowel eigen foto’s als beelden uit kranten, tijdschriften en andere bronnen. Die beelden vormen het uitgangspunt voor haar werk. Ze snijdt het bronmateriaal bij, vervormt en bewerkt het en transformeert het met haar kenmerkende stijl. Haar kleur- en toonkeuzes zijn vaak emotioneel geladen en dragen bij aan de psychologische impact van het beeld. Ze heeft gewezen op het belang van het toeval in haar werkwijze; ze laat het medium zelf ook zijn invloed uitoefenen.

Het is moeilijk om kunstenaars aan te wijzen die rechtstreeks door Marlene Dumas zijn beïnvloed. Wel kan het begrip „invloed” vanuit de kunstgeschiedenis worden geanalyseerd. In zijn boek *The Anxiety of Influence* stelt Harold Bloom dat kunstenaars eerdere meesters „toe-eigenen” en dat hun werk reageert op dat van voorgangers. Daardoor lijkt het verleden via moderne schilders, critici, dichters en kunsthistorici opnieuw tot leven te komen. Eerdere voorbeelden laten zien dat de invloed van de 17e-eeuwse Nederlandse schilderkunst verder reikt dan eenvoudige navolging. Kunstenaars als Antoine Watteau (1684–1721) maakten tekeningen naar Frans Hals, terwijl Alexis Grimou (1678–1733) figuren van Hals toe-eigende. Jean-Honoré Fragonard (1732–1806) imiteerde Hals’ verfbehandeling, met krachtige penseelstreken en overlappende lagen. Deze kunstenaars namen elementen uit Hals’ stijl op en pasten die aan hun eigen artistieke visie aan. Zo wordt duidelijk hoe invloed zich over generaties kan manifesteren als een complexe wisselwerking tussen inspiratie, aanpassing en herinterpretatie.

Marlene Dumas heeft uiteenlopende invloeden. Als student voelde ze zich aangetrokken tot het surrealisme, Francis Bacon, Hieronymus Bosch, Michelangelo en barokkunstenaars. Pablo Picasso was haar „idool” vanwege zijn vermogen het werk van andere kunstenaars in zich op te nemen en er een eigen draai aan te geven. Dumas erkent ook de invloed van Robert Rauschenberg, Jasper Johns, Cy Twombly en Joseph Beuys. Rauschenbergs omgang met materialen en zijn beeldtaal spraken haar aan. Later bestudeerde Dumas vroege Europese abstracte kunst, waaronder het kubisme, Piet Mondriaan en Paul Klee. Ze waardeerde Klees combinatie van kunst, werkelijkheid, symboliek en literaire elementen. Dumas maakte ook deel uit van een sociale kring waartoe Wayne Barker en Andrew Lindsay behoorden. Deze groep liet haar kennismaken met de artistieke bohemienwereld van Johannesburg. Durant Sihlali ontwikkelde samen met Ephraim Ngatane, Isaac Hlatshwayo en Louis Maqhubela een beeldtaal van het dagelijks leven in de zwarte townships van Johannesburg. Ook Gerard Sekoto en John Koenakeefe Mohl, pioniers van het Zuid-Afrikaanse modernisme, beïnvloedden haar.

Het is moeilijk één werk als Marlene Dumas’ „bekendste” aan te wijzen, maar verschillende werken hebben veel aandacht gekregen. Dumas is een Zuid-Afrikaanse kunstenares die momenteel in Nederland woont. Ze werkt vaak met thema’s als seksualiteit, dood en raciale identiteit en gebruikt daarvoor beeldmateriaal uit tijdschriften, persoonlijke foto’s en de massamedia. Haar schilderijen hebben vaak losse penseelvoering en gedempte kleuren, wat bijdraagt aan hun emotionele impact. Tot haar bekendste schilderijen behoren The Painter and her Model (1993), Measuring Your Own Grave (2003) en The White Disease (1985). Deze werken tonen haar belangstelling voor het menselijk lichaam en haar onderzoek naar complexe emotionele toestanden. Vooral haar portretten zijn geprezen om hun psychologische diepgang en hun vermogen de essentie van de geportretteerden vast te leggen. Hoewel het moeilijk is één werk eruit te lichten, heeft haar oeuvre haar positie als belangrijke hedendaagse kunstenares verzekerd.

Marlene Dumas ontwikkelde zich als kunstenares aan het einde van de 20e eeuw, een periode waarin het modernisme terrein verloor en de postmoderne kunst opkwam. Het is moeilijk haar bij één beweging onder te brengen; haar werk sluit aan bij verschillende stijlen. Dumas’ kunst wordt vaak in verband gebracht met figuratieve schilderkunst, vooral met het expressionisme. In haar portretten en figuurstudies staan emotionele intensiteit en psychologische diepgang centraal. Ze put uit uiteenlopende bronnen, waaronder beelden uit de massamedia, persoonlijke foto’s en de kunstgeschiedenis, om werken te maken over identiteit, seksualiteit en maatschappelijke kwesties. Sommige critici verbinden haar met de heropleving van de schilderkunst in de jaren 1980, als reactie op de overheersing van conceptuele kunst. Anderen zien haar werk als onderdeel van een bredere ontwikkeling richting identiteitspolitiek in de kunst, waarin kunstenaars kwesties rond ras, gender en seksualiteit vanuit persoonlijk en politiek perspectief onderzoeken. Haar praktijk heeft ook raakvlakken met feministische kunst, gezien haar aandacht voor het vrouwenlichaam en haar kritiek op patriarchale machtsstructuren. Uiteindelijk verzet Dumas zich tegen eenvoudige categorisering en volgt ze binnen de hedendaagse kunst haar eigen weg.