Waar Bram van Velde te zien is

Het is moeilijk precies vast te stellen waar werk van Bram van Velde te zien is, omdat museumcollecties voortdurend veranderen. Museumwebsites geven mogelijk informatie over actuele tentoonstellingen en vaste collecties. Grotere instellingen bezitten eerder werk van een kunstenaar uit de 20e eeuw als Van Velde. Musea met moderne kunst zijn onder meer het Metropolitan Museum of Art en het Museum of Modern Art in New York, het Los Angeles County Museum of Art en het Minneapolis Institute of Arts. In Canada kan het Royal Ontario Museum in Toronto een informatiebron zijn. Verschillende Franse musea hebben collecties moderne kunst, zoals het Musée d’Art Moderne de la Ville de Paris en het Musée d’Orsay in Parijs.

Bram van Velde (1895^[1]–1981^[1]) was een Nederlandse schilder en graficus die met het abstract expressionisme wordt verbonden. Hij staat bekend om zijn gestuele, kleurrijke lithografieën en etsen. Vooral vanaf de jaren 1960^[1] nam zijn prentkunst een vlucht. Hij werkte met verschillende druktechnieken en combineerde die vaak om unieke texturen en effecten te maken. Zijn prenten bevatten vaak overlappende vormen en doorschijnende kleurlagen, die het spontane karakter van zijn aanpak weerspiegelen. Hoewel zijn werk aanvankelijk op weerstand stuitte, kreeg Van Velde in de tweede helft van de twintigste eeuw erkenning. Hij raakte bevriend met toneelschrijver Samuel Beckett en kunstenaar Joan Miró, die zijn werk allebei bewonderden. Zijn prenten bevinden zich nu in talrijke openbare en particuliere collecties.

Bram van Velde (1895^[1]–1981^[1]) ontwikkelde een eigen abstracte stijl. Zijn schilderijen kenmerken zich door kleur en vorm die emoties oproepen. Zijn artistieke loopbaan kende perioden van zowel erkenning als vergetelheid. Aanvankelijk werkte hij figuratief, maar later ontwikkelde hij zich richting abstractie, onder invloed van kunstenaars als Henri Matisse. Hij ontwikkelde een niet-geometrische vorm van abstracte schilderkunst. Zijn werk kreeg na de oorlog vooral in Frankrijk aandacht. Hij had contacten met figuren als Samuel Beckett. Zijn kunst kan worden gezien als voorloper van latere ontwikkelingen in het abstract expressionisme en de art informel, stromingen die spontaniteit en subjectieve expressie waardeerden. Zijn nadruk op kleur en expressief penseelwerk beïnvloedde latere generaties kunstenaars die in niet-figuratieve kunst geïnteresseerd waren. Zijn werken worden nog altijd in grote musea en galerieën internationaal tentoongesteld en hebben zo een blijvende plaats in de 20e-eeuwse kunstgeschiedenis.

De artistieke praktijk van Bram van Velde berustte op een eigen benadering van materialen en technieken. Hij begon meestal met katoenen schildersdoek waarop hij twee lagen met terpentijn verdunde Flake White aanbracht. Nadat het oppervlak droog was, schuurde hij het zodat een geschikte ondergrond ontstond. Voor het aanbrengen van kleur mengde hij gewone olieverf met een medium van was en terpentijn. Dat medium maakte hij van één deel gesmolten, geraffineerde witte bijenwas op vier delen pure gomterpentijn. Het mengsel werd op een kookplaat warm gehouden zodat het vloeibaar bleef. Vlak voor het aanbrengen mengde hij kleine hoeveelheden met een penseel door de verf. Hij bracht het mengsel met een penseel op het doek aan en bewerkte het zodat medium en verf goed mengden en de gewenste vorm gelijkmatig bedekten. Daarna manipuleerde hij de verf met een grote schilderspatel en een klein schildersmes tot het resultaat naar wens was. Hij streefde binnen elk schilderij naar een samenhangend, gelijkmatig oppervlak, al kon dat variëren doordat het medium bij verhitting verdampte, waardoor de verf kleveriger en zachter werd.

Het is moeilijk met zekerheid te zeggen wie Bram van Velde rechtstreeks beïnvloedde. Wel kunnen kunstenaars worden besproken die vergelijkbare thema’s of onderwerpen behandelden. Jan van de Velde II onderzocht bijvoorbeeld in het begin van de 17e eeuw het thema ruïnes. Hij beeldde vaak zowel echte als verzonnen ruïnes af, dikwijls in een Nederlandse omgeving. De belangstelling voor de oudheid en de verbeelding van het verleden waren belangrijke aspecten van zijn praktijk. Ook reageerde Lucas van Valckenborch op het werk van Pieter Bruegel, vooral in zijn weergave van de interacties tussen boeren en de hogere klassen. Roelandt Savery hield zich eveneens bezig met Bruegels boerentaferelen, maar verlegde de nadruk naar gedrag dat hij als grof beschouwde. Net als Van Velde hielden deze kunstenaars zich bezig met de verbeelding van het leven en de omgeving van mensen.

Bram van Veldes broer, Henri van de Velde (1863–1957^[1]), was een belangrijke invloed. Henri ging in 1880 naar de Antwerpse Academie en vertrok in 1884 naar Parijs om bij Carolus-Duran te studeren. Na zijn terugkeer naar België sloot hij zich aan bij de Belgische ‘Barbizon’-groep van Claus, Reymans, Crabeels en Roseels, die rond Wechel der Zande werkzaam was. Henri was diep onder de indruk van Seurats Grande Jatte en nam in 1888 het neo-impressionisme over, het jaar waarin hij werd verkozen tot Les XX. Rond 1891 begon zijn belangstelling voor toegepaste kunst te groeien; na hernieuwd contact met William Morris in 1894 wijdde hij zich aan dat terrein. In 1895^[1] bouwde hij zijn eigen huis, Villa Bloemenwerf in Ukkel, waarna een uitgebreide internationale architectuurpraktijk ontstond. Zijn ontwerpen omvatten de Kunstgewerbeschule in Weimar (1904^[1]–6) en het gebouw voor het Rijksmuseum Kröller-Müller in Otterlo (1921–8).

De artistieke verwantschappen van Bram van Velde zijn complex, omdat zijn loopbaan meerdere stromingen omvatte. Aanvankelijk nam zijn broer Henri van de Velde rond 1888 het neo-impressionisme over, diep onder de indruk van Seurats Grande Jatte. In datzelfde jaar werd hij verkozen tot Les XX. Rond 1891 verschoof Henri zijn aandacht naar toegepaste kunst; na contact met William Morris in 1894 wijdde hij zich daaraan. Ook het expressionisme, dat in het begin van de 20e eeuw vooral in Duitsland en Oostenrijk opkwam, is relevant. Expressionistische kunst probeerde subjectieve emoties via expressieve vormen over te brengen. Hoewel expressionisten beïnvloed waren door onder anderen Van Gogh, Gauguin en Munch, namen ze nog meer afstand van traditionele weergave. Ook Matisse en de fauvisten, kubisten, Afrikaanse en Oceanische kunst en Duitse en Russische volkskunst hadden invloed. De fauvisten, actief in Frankrijk rond 1905^[1], gaven de voorkeur aan niet-associatieve kleurcombinaties en brede penseelstreken. Zij wilden gewaarwordingen van de natuur met pure kleuren uitdrukken.

Er zijn meerdere kunstenaars met de naam Van de Velde, wat verwarring kan veroorzaken. Esaias van de Velde (1587–1630^[1]) was een Nederlandse schilder die in Haarlem actief was. Hij was een centrale figuur in de nationale school, die zich richtte op lokale onderwerpen zoals dorpen, duinen, bossen, weilanden en kanalen. Zijn genrestukken tonen kracht, verfijning en verscheidenheid, met kleurwerking als belangrijk element. Figuren speelden een grote rol in zijn werk en verbonden de Nederlandse stijl met 16e-eeuwse Vlaamse boerenschilderijen. Hij schilderde jachttaferelen, riddertoernooien, volksfeesten, schaatstaferelen, jaarmarkten en andere onderwerpen. Henri van de Velde (1863–1957^[1]) werd geboren in Antwerpen. Hij studeerde aan de Antwerpse Academie en in Parijs bij Carolus-Duran. Na zijn terugkeer naar België sloot hij zich aan bij de Belgische ‘Barbizon’-groep. In 1888 nam hij het neo-impressionisme over en werd hij verkozen tot Les XX. Rond 1891 raakte hij geïnteresseerd in toegepaste kunst. Na contact met William Morris in 1894 wijdde hij zich hieraan. In 1895^[1] bouwde hij Villa Bloemenwerf in Ukkel, waarna zijn internationale architectuurpraktijk op gang kwam. Zijn ontwerpen omvatten de Kunstgewerbeschule in Weimar (1904–6) en het gebouw voor het Rijksmuseum Kröller-Müller in Otterlo (1921–8).