Waar Agostino Tassi te zien is

Het is lastig precies vast te stellen waar werken van Agostino Tassi te zien zijn. Musea en collecties over de hele wereld bezitten schilderijen, maar zonder een oeuvrecatalogus of collectielijst is niet vast te stellen welke daarvan werk van Tassi hebben. Bovendien zijn veel schilderijen niet publiekelijk te zien: ze kunnen in depot staan of uitgeleend zijn, en musea wisselen hun presentaties geregeld. Werken kunnen dus van en naar de zalen gaan. Als u een bepaald schilderij wilt bekijken, kunt u het museum het best vooraf raadplegen. Schilderijen van Nicolas Poussin zijn bijvoorbeeld te vinden in het Musée Fesch (Ajaccio, Corsica), het Baltimore Museum of Art, het paleis van de president van Joegoslavië (Belgrado), Belvoir Castle (Leicestershire), de Staatliche Museen (Berlijn, Oost en West), het Barber Institute of Fine Arts van de University of Birmingham (Engeland), het Museum of Fine Arts (Boston) en het Musée des Beaux-Arts (Caen).

Agostino Tassi (1580^[2]-1644^[2]) was een Italiaanse schilder uit de vroege barokperiode, vooral actief in Rome en Genua. Hij is minder bekend dan sommige tijdgenoten, maar was belangrijk vanwege zijn invloed op andere kunstenaars, met name als leermeester van Claude Lorrain. Tassi specialiseerde zich in *quadratura* (illusionistische architectuurschilderingen) en zeegezichten. Zijn vaardigheden waren zeer gewild voor de decoratie van paleizen en villa's. Zijn fresco's zijn te zien in Palazzo Pamphilj en Villa Lante in Rome. Zijn vermogen overtuigende illusies van diepte en ruimte te scheppen was vernieuwend voor zijn tijd. Naast zijn artistieke vaardigheden werd Tassi's leven gekenmerkt door controverse. Hij werd ervan beschuldigd Artemisia Gentileschi, een collega-schilder, te hebben verkracht. Het proces en de schandalige details ervan hebben hem tot een onderwerp gemaakt in studies naar gender en macht in de kunstwereld. Zijn schilderijen worden nog steeds vanwege hun artistieke waarde bestudeerd, terwijl zijn levensverhaal inzicht biedt in de sociale verhoudingen in het Italië van de zeventiende eeuw.

Agostino Tassi was een Italiaanse barokschilder die vooral in Rome werkte en zich toelegde op architectuurinterieurs en zeegezichten. Bij het opbouwen van een vorm wordt een zachte substantie, zoals klei, gips of boetseerwas, gemodelleerd voordat het werk in brons wordt gegoten. Het gieten gebeurt in een gieterij door gespecialiseerde vakmensen; de kunstenaar houdt doorgaans toezicht. In Bernini’s atelier werd gesso, een wit mengsel van dierlijke lijm en krijt, gebruikt als grond- en egalisatielaag vóór het vergulden of beschilderen van terracotta. Over de gladgemaakte gesso werd bolus aangebracht, een verfachtig mengsel van dierlijke lijm, ijzeroxide en klei. Die vormde een stevige ondergrond voor metaalblad en kon het polijsten doorstaan. Bij watervergulding activeert de vergulder de lijm in de bolus opnieuw met heet water en brengt vervolgens het metaalblad aan met een brede, platte kwast. Zodra het vastzit, wordt het gepolijst met een agaatsteen of een dierentand. Olievergulding kon over gesso of rechtstreeks op onbewerkt terracotta worden aangebracht. Ze kan niet worden gepolijst en heeft daarom een matte uitstraling, zonder de glans van watervergulding. Met een doek om de vingers kon de klei worden gladgestreken; vochtig gebruikt gaf die een zachter, gladder uiterlijk.

De invloed van Agostino Tassi is het duidelijkst zichtbaar in het werk van Artemisia Gentileschi, dochter van Orazio Gentileschi. Artemisia was zelf een begaafd en succesvol schilder en werd door Tassi verkracht. Orazio Gentileschi, ooit een goede bekende van Caravaggio, was een van de weinige kunstenaars uit die kring die aanzienlijke artistieke waarde bereikte. Uiteindelijk werd hij hofschilder van Charles I; hij stierf in Londen in 1639^[2]. Andere kunstenaars, zoals Mario Minniti en Cecco Boneri, die nauw met Caravaggio verbonden waren, drukten geen blijvend stempel op de kunstgeschiedenis. Giovanni Baglione kreeg, ondanks zijn vijandschap met Caravaggio en zijn biografie over hem, opdrachten van pausen, prinsen en aristocraten, maar wordt vooral herinnerd vanwege zijn band met Caravaggio. Annibale Carracci, beïnvloed door Titiaan, zette samen met Caravaggio de barokstijl in Rome in gang. Zijn in 1597 begonnen fresco's in Palazzo Farnese hadden grote invloed op de Europese kunst van de zestiende eeuw.

De artistieke ontwikkeling van Agostino Tassi vond plaats in een omgeving waarin kunstenaars de meesters bestudeerden en navolgden. Leerlingen verwierven ‘een gemakkelijke vaardigheid’ door de vondsten en werkwijze van bewonderde kunstenaars te imiteren. De Romeinen, Venetianen, Parmenzanen en Bolognezen golden als voorbeelden. Raphael werd bewonderd om zijn inventiviteit en natuurlijke gratie; Michelangelo om zijn krachtige vormgeving. Giulio Romano onthulde in zijn schilderkunstige poëzie de ‘heilige geheimen van Apollo’. Correggio blonk uit in brede lichtpartijen en verfijnde kleuren, terwijl Titian de kleurharmonie beheerste. Annibale Carracci nam de kwaliteiten van al deze kunstenaars in zich op. Toen Nicolas Poussin op zijn 30e in Rome aankwam, vond hij zijn opleiding ontoereikend en ging hij in feite terug naar school. Hij bestudeerde anatomie, meetkunde en perspectief en tekende naar modellen in de ateliers van Domenichino en Andrea Sacchi. De kunst om hem heen, waaronder de oudheid en meesters als Raphael, Michelangelo en Titian, had een diepe invloed op hem. Ook de Carracci beïnvloedden hem; hoewel hij Michelangelo en Caravaggio negeerde, voelde hij zich bijzonder aangetrokken tot Domenichino’s *Geseling van de heilige Andreas*.

Agostino Tassi is vooral bekend om zijn vaardigheid in perspectief en quadratura, een illusionistische schildertechniek die een verlengde ruimte suggereert. Hoewel hij zelfstandig schilderde, werkte hij vaak met andere kunstenaars samen en verzorgde hij het architecturale kader van hun composities. Een voorbeeld is zijn quadratura in Guercino’s fresco *Aurora* (1621^[2]) in het Casino Ludovisi in Rome. Tassi schilderde de schijnarchitectuur; samen met Guercino’s figuren en het perspectief *di sotto in sù* (van onderaf gezien) lijkt daardoor het plafond open te gaan naar de hemel. Het fresco, besteld door kardinaal Ludovico Ludovisi ter ere van de verkiezing van zijn oom tot paus, toont de dageraadsgodin Aurora in haar strijdwagen. De illusie is zo overtuigend dat de geschilderde architectuur de werkelijke architectuur van de ruimte lijkt voort te zetten.

Agostino Tassi was een Italiaanse schilder uit de barokperiode (grofweg van het begin van de 17e tot het midden van de 18e eeuw). De barokstijl, die voor het eerst in Italië opkwam, wordt gekenmerkt door dynamiek en beweging. Barokkunstenaars wilden de geordende samenhang van de renaissance vervangen door energiekere composities. Schilders als Peter Paul Rubens, die van 1600^[2] tot 1608 in Italië woonde, ontwikkelden technieken om beweging weer te geven. Rubens bouwde composities vaak op rond een dynamische spiraallijn, een ‘krachtlijn’ die het hele beeld levendigheid geeft. Figuren draaien en wenden zich; zelfs de draperieën golven. Italiaanse kunstenaars bereikten in de jaren 1620 een vergelijkbaar stadium. De beelden van Bernini hebben bijvoorbeeld een vergelijkbare energiestroom en driedimensionale opvatting.

Tassi wordt tegenwoordig vooral herinnerd door het verhaal van Artemisia Gentileschi, omdat hij werd veroordeeld voor de verkrachting van haar. Hij staat echter ook bekend als leermeester van Claude Lorrain, die de Europese schilderkunst gedurende twee eeuwen bepaalde.