Waar Eugène Atget te zien is

Foto’s van Eugène Atget zijn in verschillende musea en collecties wereldwijd te zien. Veel bevinden zich in Frankrijk, waaronder in Parijs het Musée d’Orsay, het Musée des Arts Décoratifs en het Musée du Petit Palais. Andere werken zijn te vinden in de Musée des Beaux-Arts in Besançon, Dijon, Lille, Nantes, Nice, Orléans, Quimper, Reims en Rouen, evenals in het Musée d’Art et d’Industrie in Saint-Étienne, het Musée du Prieuré in Saint-Germain-en-Laye en het Musée de 1’Annonciade in Saint-Tropez. Buiten Frankrijk zijn er collecties in het Metropolitan Museum of Art en het Museum of Modern Art in New York, het Museum of Fine Arts in Boston, de National Gallery of Art in Washington, DC, de National Gallery of Canada in Ottawa, het Art Institute of Chicago, het Cleveland Museum of Art en het Victoria and Albert Museum in Londen. Dit zijn slechts enkele locaties waar werk van Atget te zien kan zijn.

Eugène Atget (1857^[1]–1927^[1]) was een Franse fotograaf die de architectuur en straattaferelen van Parijs documenteerde, vooral in de oudere wijken. Op middelbare leeftijd begon hij dit project en verzamelde hij veel visuele referenties voor schilders, ontwerpers en ambachtslieden. Zijn foto’s kenmerken zich door helderheid en een documentair karakter. Hij gebruikte een eenvoudige boxcamera en statief, ook nadat handcamera’s beschikbaar waren. Hij drukte zijn beelden in zonlicht af in plaats van in een donkere kamer. Afdrukken kunnen worden ingedeeld als vintage, periodeafdrukken, moderne afdrukken of facsimile’s, afhankelijk van het tijdstip waarop ze ten opzichte van het oorspronkelijke negatief zijn gemaakt. Een vintage afdruk wordt gemaakt rond de tijd dat het negatief ontstond; een periodeafdruk binnen 10 tot 15 jaar na de opname. Moderne afdrukken zijn recente afdrukken van het oorspronkelijke negatief. De kunstmarkt beoordeelt de ‘originaliteit’ van een fotoafdruk in relatie tot andere kunstvormen, zoals schilder- of beeldhouwkunst. De individuele uitvoering is belangrijk. In de fotografie zijn bepaalde variaties aanvaardbaar, zolang het principe behouden blijft.

Eugène Atget (1857^[1]–1927^[1]) begon op middelbare leeftijd Parijs te documenteren. Hij stelde een grote verzameling visuele referenties samen die hij aan schilders, ontwerpers en ambachtslieden kon verkopen. Zijn straat-, architectuur- en parkbeelden kenmerken zich door helderheid. Vanaf ongeveer 1914^[1] kregen zijn foto’s een andere sfeer en metaforische kracht. Deze elegische, verontrustende kwaliteit sprak surrealisten als Man Ray en Jean Cocteau aan, die zijn werk verdedigden. Atget zag zichzelf nooit als kunstfotograaf, maar als chroniqueur van Parijs, zijn inwoners en straatleven. Hij maakte rechttoe-rechtaan foto’s van onder meer ijzeren hekwerk, etalages en fonteinen. Zijn stijl was helder en ongecompliceerd. Hij had oog voor detail en gaf alledaagse beelden betekenis. Zijn opvallende scènes hebben vaak iets spookachtigs. Door alles tot de essentie terug te brengen ontstaat een hyperhelderheid die het gewone buitengewoon maakt.

Eugène Atget, actief aan het einde van de 19e en het begin van de 20e eeuw, hanteerde een eenvoudige fotografische methode. Hij koos voor een directe aanpak om Parijs en omgeving vast te leggen. Ook toen handcamera’s beschikbaar waren, gebruikte hij een boxcamera en statief. Hij drukte foto’s af met zonlicht in plaats van in een donkere kamer. Zijn beelden werden gemaakt als commerciële documenten en waren voor enkele francs per stuk te koop. Hij wilde een systematisch verslag van het oude Parijs maken, met architectuur, straatleven en inwoners. Tot zijn onderwerpen behoorden ijzeren hekwerk, etalages, fonteinen en gewone straattaferelen. Hij verzamelde veel visuele referenties voor schilders, ontwerpers en ambachtslieden. Helderheid was een belangrijk kenmerk van zijn foto’s. Zijn werk legde een Parijs vast dat door modernisering verdween.

De foto’s van Eugène Atget spraken surrealistische kunstenaars aan, onder wie Man Ray en Jean Cocteau. Man Ray, een Amerikaanse fotograaf en schilder, verzamelde Atgets foto’s. Hij was geïnteresseerd in diens beelden van Parijs, vooral die van marginale figuren en locaties. Atgets directe fotografische stijl contrasteerde met de geënsceneerde beelden met softfocus die eerder gangbaar waren. Zijn heldere composities en aandacht voor details gaven alledaagse onderwerpen meer betekenis. Hij fotografeerde ijzeren hekwerk, etalages en fonteinen. Zijn beelden hebben vaak iets spookachtigs; de hyperhelderheid maakt gewone scènes buitengewoon. Atgets werk is in verband gebracht met dat van Giorgio de Chirico vanwege een gedeeld gevoel voor droge, bevreemdende eigenaardigheid. Latere fotografen als Henri Cartier-Bresson zijn hem eveneens schatplichtig. Cartier-Bresson, die als kubistische schilder begon, wilde in zijn fotografie het ‘beslissende moment’ vastleggen.

De invloeden op Eugène Atget zijn complex en niet volledig uitgeklaard. Sommigen trekken parallellen tussen de impressionistische schilderkunst en de vroege cinema en wijzen op het belang daarvan voor kunstenaars uit die tijd. Een voorbeeld is de opkomende cinematograaf van Auguste en Louis Lumière, die het autochroomproces bedachten. Anderen hebben gewezen op mogelijke invloed van eerdere fotografen en stromingen. De Kleeblatt-fotografen (Frietz Matthies-Masuren, Heinrich Kühn en Hans Watzek) en de picturalistische fotografie in Europa tussen 1888^[1] en 1918 worden als mogelijk relevant genoemd. Impressionistische schilders zoals Claude Monet waren zelf door eerdere kunstenaars beïnvloed. Monet noemde de Normandische schilder Jongkind zijn ‘ware leermeester’, die zijn artistieke opleiding bij Boudin had voltooid.

Het is moeilijk één definitief beroemdste werk van Eugène Atget aan te wijzen, omdat zijn omvangrijke fotoarchief wordt gewaardeerd om zijn breedte en documentaire waarde. Tijdens een periode van grote stedelijke veranderingen maakte hij duizenden foto's, voornamelijk van Parijs en omgeving. Zijn werk kreeg na zijn dood aandacht, vooral dankzij Berenice Abbott, die het artistieke en historische belang van zijn foto's inzag. De beelden documenteren de architectuur, straten, winkels en bewoners van Parijs vanaf het einde van de 19e eeuw tot in het begin van de 20e eeuw. Geen enkele foto steekt noodzakelijkerwijs boven zijn gehele oeuvre uit, maar zijn foto's als verzameling vormen zijn meest gevierde prestatie.

Eugène Atget (1857^[1]–1927^[1]) begon in 1898^[1] met het fotograferen van Parijs en legde de straten, architectuur en parken vast. Hij wilde een verzameling visuele referenties voor kunstenaars, ontwerpers en ambachtslieden maken. Op zijn studiobord stond eenvoudig: ‘Atget, Documenten voor kunstenaars’. Moderne kunstenaars als Georges Braque, Marcel Duchamp en Pablo Picasso steunden hem. Zijn werk wordt verbonden met een vorm van magisch realisme die aan het surrealisme voorafging. Surrealisten, onder wie Man Ray en Jean Cocteau, bewonderden zijn foto’s om hun elegische en bevreemdende karakter. Zij zagen in hem een geestverwant vanwege de mysterieuze sfeer van zijn beelden. Atgets foto’s tonen subtiele intensiteit en technisch vakmanschap. Opvallend is zijn vermogen om zowel twee- als driedimensionale ruimte te componeren. Zijn scènes zijn vaak verlaten en wijzen op een vreemde, persoonlijke blik. De kijker kan het gevoel krijgen dat de tijd is stilgezet. De hyperhelderheid van zijn foto’s maakt het gewone buitengewoon.