Waar Bertalan Por te zien is

Werk van Bertalan Por bevindt zich in verschillende openbare collecties, waaronder het Museum of Fine Art in Boedapest, het Musée d'Art et d'Histoire in Genève, het Kunstmuseum in Luzern en het Kunstmuseum in Winterthur. In New York is zijn werk te vinden in het Brooklyn Museum, het Museum of Modern Art en het Solomon R. Guggenheim Museum. In Zwitserland bevinden werken zich in het Aargauer Kunsthaus in Aarau, de Graphische Sammlung van de ETH in Zürich en het Kunstmuseum in Zürich. Andere locaties zijn het Museo de Arte Moderno in Barcelona, de Staatliche Museen SPK, Kupferstichkabinett in Berlijn, de Moderne Galerie, Josef-Albers-Museum in Bottrop, Duitsland, en het Herbert F. Johnson Museum of Art in Ithaca, New York. Ook het Kunstmuseum St. Gallen bezit werk van hem.

Bertalan Por (1880^[1]-1964^[1]) was een Hongaarse schilder en graficus. Hij is vooral bekend om zijn maatschappelijk bewuste kunst, vaak met taferelen uit het plattelandsleven en de arbeidersklasse. Por studeerde aan de Hongaarse Academie voor Schone Kunsten en later in Parijs. Zijn vroege werk toont invloed van het Franse postimpressionisme. Na de Eerste Wereldoorlog verschoof zijn stijl naar een realistischer, maatschappelijk geëngageerde benadering. Hij raakte verbonden met de groep Hongaarse kunstenaars die bekendstond als de ‘activistische’ beweging. Deze kunstenaars gebruikten hun werk om maatschappelijke en politieke kwesties aan de orde te stellen. Por's prenten bevatten vaak krachtige grafische lijnen en een beperkt kleurenpalet. Ze weerspiegelen zijn belangstelling voor sociale rechtvaardigheid en zijn sympathie voor de strijd van gewone mensen. Veelvoorkomende onderwerpen zijn landarbeiders, fabrieksarbeiders en armoedetaferelen. Zijn prenten waren bedoeld voor een breed publiek en moesten het bewustzijn van maatschappelijke problemen vergroten. Werk van Por bevindt zich in belangrijke Hongaarse collecties en internationale musea.

De kunst van Bertalan Por is belangrijk omdat ze voortdurende discussies in de esthetica en kunsttheorie oproept. Zijn werk past binnen een traditie van kunstenaars die verbanden tussen Europese en Aziatische kunstculturen onderzoeken. Por's kunst kan worden bekeken vanuit het ‘morfologische model’, een theorie van kunstvormen die de relatie tussen artistieke culturen beschouwt. Dit model onderzoekt hoe beelden en ideeën tussen culturen en tijdperken veranderen. Het kijkt naar de manier waarop legenden en mythen onderwerpen van artistieke en wetenschappelijke speculatie worden. Net als andere kunst kan Por's werk worden gezien als een zoektocht naar formules die specifieke reacties bij kijkers oproepen. Deze benadering suggereert dat kunst werkt volgens een ‘trigger theory’, die de reacties van mensen en dieren op bepaalde visuele configuraties onderzoekt. Deze theorie erkent dat reacties op kunst subjectief zijn.

De artistieke praktijk van Bertalan Por werd mede bepaald door zijn vroege opleiding tot tandtechnicus, waarin hij werkte met materialen als metaal, was, gips en porselein. Ook zijn reizen naar plaatsen als Cuba, Mongolië en Indonesië beïnvloedden zijn benadering. Een techniek in de kunst omvat handmatige en mechanische bewerkingen van ruwe materialen. De materiaalkeuze van de kunstenaar hangt samen met het gewenste effect. Por mengde standaard olieverf voor kunstenaars met een medium van was en terpentijn. Hij hield dit medium warm op een kookplaat en mengde het met verf op het penseel vlak voordat hij kleur aanbracht op het doek. Het mengsel werd met een penseel op het doek aangebracht en bewerkt totdat medium en verf grondig vermengd waren en de vorm gelijkmatig bedekten. Vervolgens bewerkte hij de verf met een grote schilderspatel en een klein schildersmes tot het gewenste resultaat was bereikt.

Het is moeilijk precies te zeggen wie Bertalan Por heeft beïnvloed. Een bron vermeldt dat de tekeningen van Klee, met hun duidelijke oorsprong in een voorwerp, gebeurtenis of idee, Amerikaanse kunstenaars als Baziotes en Gottlieb beïnvloedden. Klees tekeningen bevatten vaak figuratieve voorstellingen, letters, cijfers, pijlen en symbolen. Zijn gebruik van verschillende codes binnen één werk bracht hem ertoe vormen van wederzijds ornament te bedenken tussen verschillende betekenislagen. Dit spel met conventies opende de teken- en schilderkunst voor tekens en symbolen die eerder niet beschikbaar waren. Klee maakte van tekenen een medium voor serieuze expressie en verdedigde de schaal van de tekening, meervoudige codering en persoonlijke projectie in de kunst. Een andere kunstenaar, Cy Twombly, heeft veel schilders beïnvloed, van Brice Marden tot Terry Winters en Ross Bleckner.

Het is moeilijk één beroemdste werk van Bertalan Por aan te wijzen. Zijn oeuvre omvatte tempera- en acrylwerken die vaak ‘Studies’ of ‘Opus’ worden genoemd. Soms volgde er een nummer op deze titels. Voorbeelden van zijn werk zijn Study 353 B (1930^[1]), ME43B (1932), Study 102 (1932), ME 23 (1935), ME 351 (1936), ME 429 (1938), Study 388 (1938), Opus 36 (1942), Opus 6 (1942-52), Opus 18A (1943), Study 154 (1949), Study 225 A (1949), Opus 96 (1957), Study 274 (1957), Opus 91 (1958), Study 348 (1958), Opus 70 (1959) en SW 58 (1959-78). Veel werken van Por bevinden zich in collecties in Zürich en New York. Zo bezit het Solomon R. Guggenheim Museum in New York ME 429 (1938), Opus 36 (1942), Opus 91 (1958) en Opus 70 (1959).

Zonder meer context is moeilijk te zeggen waar Bertalan Por om bekendstond. De beschikbare tekst noemt portretten van Georg Baselitz, portretten en stillevens van Balthasar Klossowski de Rola (Balthus), portretten en plafondschilderingen van Giovanni Battista Gaulli (Baciccio), portretten van Hans Baldung (bijgenaamd Grien) en Giacomo Balla's werk als illustrator, karikaturist en portrettist. Een andere passage bespreekt Gerhard Richters ‘48 Portraits’, een reeks geschilderde portretten van componisten, essayisten, dichters, filosofen en wetenschappers, gebaseerd op encyclopedische foto's. Richter maakte het werk voor de Biënnale van Venetië in 1972 en wilde de structuur van kennis en de aard van de portretkunst zelf onderzoeken. Hij liet kunstenaars buiten de reeks om interpretaties van invloed te voorkomen. Het werk stelt de traditie van de portretkunst en de rol van encyclopedieën bij het bepalen van betekenis ter discussie.

Bertalan Pór staat bekend om zijn betrokkenheid bij De Acht (Nyolcak) en zijn lithografie uit 1919^[1], Világ Proletárjai Egyesüljetek! (Arbeiders aller landen, verenigt u!). De lithografie maakt deel uit van de collectie van het Museum of Modern Art in New York.