Waar Adolf Wolfli te zien is

Werk van Adolf Wolfli is te vinden in verschillende Europese musea en collecties. Daaronder zijn het Kunstmuseum en de Gottfried Keller Stiftung in Bern. Zijn kunst wordt ook bewaard in het Kunstmuseum in Bazel en het Kunsthaus Zürich. Andere locaties zijn het Kunstmuseum Winterthur, het Museum Ludwig en het Wallraf-Richartz-Museum in Keulen en de Kunsthalle Hamburg. Verder is werk van Wolfli te zien in het Museum Folkwang in Essen, de Nationalgalerie en het Brücke Museum in Berlijn en het Von der Heydt-Museum in Wuppertal. Ook het Niedersächsisches Landesmuseum in Hannover en de Städtische Kunsthalle Mannheim bezitten voorbeelden van zijn werk. Daarnaast bevinden werken zich in de Sammlung Böttcherstraße in Bremen en de Bayerische Staatsgemäldesammlungen in München. Ook particuliere collecties zoals de Staechelin Foundation, de Thyssen-Bornemisza-collectie en het Petit Palais in Genève bevatten werk van Wolfli.

Adolf Wölfli (1864-1930) was een Zwitserse kunstenaar en een van de bekendste makers van art brut. Een groot deel van zijn volwassen leven bracht hij door in een psychiatrische kliniek. Zijn artistieke productie was niet in de eerste plaats op prentkunst gericht. Hij is vooral bekend om zijn tekeningen, collages en teksten, die deel uitmaakten van een groter autobiografisch project. Er bestaan wel prenten naar zijn werk, waardoor zijn complexe beeldtaal toegankelijker werd. Deze prenten zijn meestal reproducties van zijn tekeningen en konden, doordat prenten relatief goedkoop en in grotere oplagen worden verspreid, een breder publiek bereiken. Ze vatten de essentie van zijn stijl, met dicht opeengepakte composities, obsessieve details en een combinatie van tekst en beeld. Deze elementen weerspiegelen Wölfli’s unieke wereldbeeld en zijn poging op papier een eigen kosmos te scheppen.

Adolf Wolfli (1864-1930) was een van de eerste psychiatrische patiënten die als kunstenaar werd erkend. Hij bracht zijn volwassen leven door in de Waldau-kliniek bij Bern, Zwitserland. Daar begon hij geïllustreerde verhalen te maken. Zijn kunst is om verschillende redenen belangrijk. Ten eerste vormen zijn tekeningen, collages en teksten een uniek voorbeeld van art brut of outsiderkunst. Jean Dubuffet bedacht deze term voor kunst die buiten de grenzen van de officiële cultuur ontstaat. Wolfli’s werk was spontaan en obsessief en kwam voort uit zijn innerlijke wereld, niet uit een verlangen naar publieke erkenning. Ten tweede biedt het inzicht in de belevingswereld van iemand met een psychische aandoening. Het werk mag niet letterlijk als weergave van psychose worden opgevat, maar geeft wel een indruk van de ervaring van wanen en hallucinaties. Via zijn kunst kon hij een eigen wereld scheppen, als therapeutische werkwijze. Ten slotte beïnvloedde zijn kunst latere kunstenaars aanzienlijk. De surrealisten en andere avant-gardestromingen werden aangetrokken door zijn ongeremde creativiteit. Zijn werk toont de kracht van de verbeelding, ongeacht sociale normen.

Adolf Wolfli werkte voornamelijk met grafietpotlood en kleurpotlood. Ook gebruikte hij waskrijt en soms oliepastel. Hij ontwikkelde een eigen werkwijze: hij bouwde lagen kleurpotlood op en gebruikte vaak kruisarcering voor textuur en toonverschillen. Die gelaagdheid gaf zijn werk een unieke visuele kwaliteit. Soms verwerkte hij collage-elementen en gevonden papier, waaronder gedrukt efemeer materiaal, in zijn composities. Dat voegde een extra complexiteitslaag aan zijn tekeningen toe. Wolfli verdeelde zijn composities vaak in kleinere vakken of cellen, gevuld met dichte patronen en motieven. Die aanpak weerspiegelt zijn belangstelling voor orde en structuur, ook binnen complexe beelden. Zijn materialen en technieken waren betrekkelijk eenvoudig, maar zijn toepassing ervan leverde zeer persoonlijke en herkenbare kunstwerken op.

De kunst van Adolf Wölfli werd gewaardeerd door surrealistische kunstenaars. De Zwitserse symbolistische schilder Arnold Böcklin werd in de jaren 1920 herontdekt door surrealisten als Giorgio de Chirico, Salvador Dalí en Max Ernst. Zij beschouwden hem als een voorloper en lieten zich inspireren door zijn mythologische visioenen en onconventionele beelden. Zijn doeken met centauren en nimfen sloten aan bij de belangstelling van het surrealisme voor het fantastische. Ook de expressionist Oskar Kokoschka werd beïnvloed door eerdere kunstenaars. Aanvankelijk nam hij technieken van Vincent van Gogh over, met dikke verflagen en vereenvoudigde vormen in zijn portretten. Al snel nam hij afstand van Van Goghs formele werkwijze, maar behield hij het idee dat marginale gelaatstrekken tot een indringende portrettering konden leiden. Kokoschka wilde psychisch lijden in zijn portretten blootleggen, die hij ‘zwarte portretten’ noemde.

Adolf Wolfli is vooral bekend om zijn geïllustreerde boek *Irren-Anstalt Band-Hainleite: oder, Durchreise durch die Wahnwelt* (1930). De titel betekent *The Lunatic Asylum, Band-Hainleite: or, A Journey Through the World of Delusion*. Dit omvangrijke, complexe werk combineert tekst, muziekcomposities en beeldende kunst. Wolfli maakte het boek en andere grote geïllustreerde werken tijdens zijn langdurige verblijf in de psychiatrische Waldau-kliniek bij Bern, Zwitserland. Hij was een van de vroege kunstenaars van art brut wier werk Jean Dubuffet vanaf het einde van de jaren 1940 verzamelde en promootte. *Irren-Anstalt Band-Hainleite* is geen doorlopend, samenhangend verhaal, maar een verzameling kortere episoden en uitweidingen, met autobiografie, reisverhalen en kosmologische speculaties. De pagina’s staan vol kleurrijke tekeningen en collages die zijn unieke wereldbeeld weerspiegelen. Het boek is een centraal voorbeeld van zijn artistieke productie en toont zijn herkenbare stijl en verbeeldingskracht.

Adolf Wolfli (1864-1930) wordt doorgaans verbonden met art brut, ook outsiderkunst genoemd. De term beschrijft kunst die buiten de grenzen van de officiële cultuur ontstaat, vaak door autodidactische kunstenaars of kunstenaars met een psychische aandoening. Ook het expressionisme is relevant voor Wolfli. Deze stroming ontstond in het begin van de 20e eeuw en omvatte kunstenaars die vorm en kleur vervormden om innerlijke emoties uit te drukken. Expressionisme was meer dan een stijl: het was een levenshouding. Kunstenaars van de Duitse expressionistische groep Die Brücke raadpleegden Scandinavische en Oost-Europese literatuur en het werk van Van Gogh en Munch. Omdat expressionisme subjectieve expressie waardeerde, zijn de grenzen ervan vaag. Niet al het expressieve werk dat in Duitsland tussen 1905 en 1920 werd gemaakt, kan expressionistisch worden genoemd. De stroming werd als artistiek belangrijk beschouwd in het werk van slechts enkele toonaangevende kunstenaars.

Adolf Wolfli (1864-1930) was een Zwitserse kunstenaar, schrijver en componist en een van de bekendste figuren binnen art brut. De term ‘ruwe kunst’ duidt op kunst die buiten de gevestigde kunstwereld ontstaat. Wolfli was een van zeven kinderen en had een moeilijke jeugd, waarin hij tijd doorbracht in verschillende weeshuizen en werkhuizen. Als volwassene kreeg hij psychotische episodes en in 1895 werd hij opgenomen in de Waldau-kliniek bij Bern, waar hij de rest van zijn leven bleef. In de kliniek begon hij kunst te maken. Zijn omvangrijke oeuvre omvat duizenden tekeningen, collages en teksten. Zijn werk bevat vaak dichte, obsessieve patronen, fantastische wezens en autobiografische elementen verweven met mythologie en persoonlijke symboliek. Ook muziek was een centraal thema: veel beelden bevatten muzieknotatie en hij bedacht een eigen taal, een mengeling van bestaande en verzonnen woorden. Zijn bekendste werk is het geïllustreerde autobiografische epos *From the Cradle to the Grave*, dat bijna 25.000 pagina’s omvat. Zijn kunst werd tijdens zijn leven bekend, grotendeels dankzij de steun van Walter Morgenthaler, psychiater in de Waldau-kliniek, die in 1921 een boek over hem publiceerde.