Waar Yoko Ono te zien is

Werk van Yoko Ono was te zien in veel internationale tentoonstellingen. In 1970 werd haar werk getoond in Language IV in de Dwan Gallery in New York; de 3e Salon International de Galeries Pilotes, Artists and Discoverers of “Our Time” in Lausanne; en New Multiple Art in de Whitechapel Art Gallery in Londen. In de jaren 1980 werden werken van Ono opgenomen in Reconstructions: Avant-Garde Art in Japan 1945-1965, dat van Oxford naar Edinburgh reisde; Marcel Duchamp und die Avantgarde seit 1950 in Museum Ludwig in Keulen; en Japon des Avant-gardes 1910-1970 in het Centre Georges Pompidou in Parijs. In de jaren 1990 was haar kunst te zien in Japanese Art after 1945: Scream Against the Sky, dat van Yokohama naar het Guggenheim Museum SoHo in New York en het San Francisco Museum of Modern Art reisde. Later werden haar werken getoond in Pop Art: U.S./U.K. Connections 1956-1966 in The Menil Collection in Houston in 2001 en Les Années Pop 1956-1968 in het Centre Georges Pompidou in Parijs, eveneens in 2001. Ook het Solomon R. Guggenheim Museum in New York organiseerde tentoonstellingen met werk van Ono.

De prenten van Yoko Ono bevinden zich, net als die van veel kunstenaars, op een complexe en soms ongereguleerde markt. Met kennis van enkele basale conventies van de prentkunst kunt u beter geïnformeerde keuzes maken. Prenten worden vaak in beperkte oplagen gemaakt; de kunstenaar, niet het medium, bepaalt de oplage. De oplagegrootte wordt vermeld en elke prent wordt genummerd (12/25 betekent bijvoorbeeld de 12e prent in een oplage van 25). De kunstenaar hoort de prent ook te signeren, meestal met potlood. Deze gegevens staan doorgaans in de ondermarge. De Professional Art Dealers Association of Canada definieert een originele prent als een beeld dat als prent is bedacht en uitsluitend als prent is uitgevoerd, gewoonlijk in een genummerde oplage en door de kunstenaar gesigneerd. Elke prent wordt afzonderlijk geïnkt en afgedrukt; het is een medium met meerdere originelen. Het is belangrijk een originele prent te onderscheiden van een reproductie, een kopie van een werk dat oorspronkelijk in een ander medium is gemaakt. Een reproductie wordt niet origineel doordat ze genummerd of gesigneerd is. Zowel de intentie van de kunstenaar als het gebruikte procedé speelt een rol.

De kunst van Yoko Ono blijft belangrijk vanwege haar vroege rol in de performancekunst en conceptuele kunst. Als Fluxuskunstenaar gebruikte Ono vaak haar eigen lichaam om ideeën over controle, macht en vertrouwen over te brengen. Haar performance *Cut Piece* uit 1964 is een sleutelwerk. Ono knielde op de vloer en nodigde bezoekers uit stukken van haar kleding af te knippen. De performance onthulde de geladen verhouding tussen kunstenaar en kijker; kunst bekijken maakte plaats voor actieve deelname aan kunst. Uiteindelijk bleef Ono achter in gescheurd ondergoed. Het publiek werd medeplichtig aan haar naaktheid. In 1966 installeerde Ono haar *Yes Painting* in Londen. John Lennon bezocht de tentoonstelling en klom op een ladder om door een verrekijker naar een klein doek te kijken. Hij zag alleen het woord ‘Yes’. Ono’s ‘instructieschilderijen’ waren bedoeld om door anderen te worden uitgevoerd. Ze zei: ‘Mijn schilderijen zijn allemaal instructieschilderijen (en bedoeld om door anderen te worden uitgevoerd).’ Deze methode van schilderkunst of conceptuele kunst ontwikkelde Ono in Japan aan het einde van de Tweede Wereldoorlog, ‘toen we geen eten hadden en mijn broer en ik menu’s in de lucht uitwisselden’.

Yoko Ono gebruikt uiteenlopende technieken en materialen in haar artistieke praktijk. Aan het einde van de jaren 1950 maakte ze vormen van draad met papier eromheen, een methode die ze goedkoop en direct vond. Ze benutte de natuurlijke buigzaamheid van de draad en beschilderde oppervlakken door verdunde zwarte caseïneverf erop te laten druppelen. De zwaartekracht bepaalde de verfvloeiing, wat lineaire effecten opleverde die contrasteerden met het organische karakter van het werk. Ze verwerkte ook krantenpagina’s zoals die uit de *Post*, die ze vanwege hun inktdichtheid verkoos boven de *Times* en de *News*. De draadconstructies werden in de lucht gevormd, een proces dat ze vergeleek met driedimensionaal tekenen. Ono geeft de voorkeur aan materialen die organisch en vol verrassingen lijken, zoals klei en papier. Ze benadrukt dat de aard van ieder materiaal gerespecteerd moet worden: karton kan weerbarstig zijn en hout koppig. Ze vermijdt metaal en glas uit angst voor het letsel dat ze kunnen veroorzaken. Ook gebruikte Ono inkt, aquarel en krantenknipsels in collages op papier.

Het werk en de ideeën van Yoko Ono beïnvloedden kunstenaars die op verschillende manieren werkten. Haar werk houdt verband met Fluxus, een beweging die het publiek vaak uitnodigde deel te nemen. John Lennon bezocht in 1966 een Fluxustentoonstelling in Londen, waar hij een ladder beklom om Ono’s *Yes Painting* te bekijken. Het werk maakte zoveel indruk op Lennon dat hij een relatie met Ono begon. Ono’s ‘instructieschilderijen’, zoals zij ze noemde, waren bedoeld om door anderen te worden gerealiseerd. Ze zei dat haar belangstelling vooral uitging naar ‘schilderen om iets in je hoofd op te bouwen’, ‘een zonsondergang kan dagen doorgaan’ en ‘je kunt alle wolken aan de hemel opeten’. Ono nam in 1966 deel aan het door Gustav Metzger georganiseerde Destruction in Art Symposium in Londen. Daar bevestigde ze de belofte van Dada met de uitspraak: ‘De enige soort opzettelijke vernietiging waarin ik op dit moment geïnteresseerd ben, is een vorm van vernietiging die tot een grotere opbouw leidt.’

Het werk van Yoko Ono kruist verschillende artistieke stromingen en figuren. De in Los Angeles geboren componist John Cage (1912-1992) experimenteerde met geluid, stilte en niet-traditionele instrumenten. Zijn theorieën over anti-kunst en absurdisme beïnvloedden kunstenaars in New York. Cage, Robert Rauschenberg en Jasper Johns ondergingen alle drie de invloed van Marcel Duchamps ideeën. Deze vier waren betrokken bij projecten en experimenten met geluid en zicht, vaak in combinatie met de choreografie van Merce Cunningham. Cages boek *Silence* verscheen in 1961; zijn bekendste werk, *4′33″*, ging in 1952 in première. Andere figuren uit vergelijkbare artistieke kringen waren onder anderen Jasper Johns, die *Target* (1955) maakte. Ono’s werk vertoont verwantschap met kunstenaars die met New York Dada worden geassocieerd. Ook componisten als Arnold Schoenberg, Edgard Varèse en Stefan Wolpe onderzochten soortgelijke ideeën.

Het is moeilijk slechts één werk als het bekendste van Yoko Ono te noemen, omdat haar bekendheid voortkomt uit verschillende gebieden: performancekunst, muziek en activisme. In de jaren 1960 trok ze als lid van Fluxus, een beweging die conventionele kunstgrenzen ter discussie stelde, de aandacht. Haar performance *Cut Piece*, voor het eerst opgevoerd in 1964, is een belangrijk voorbeeld. Ono zat op een podium en nodigde bezoekers uit stukken van haar kleding af te knippen. Het werk wordt vaak geïnterpreteerd als commentaar op geweld, kwetsbaarheid en de rol van het publiek. Haar relatie met John Lennon bracht haar ook ruime publieke aandacht. Samen organiseerden ze happenings en gebruikten ze hun platform om vrede te bevorderen. Hun acties, zoals de *Bed-Ins for Peace* van 1969, werden iconische beelden van de anti-oorlogsbeweging. Sindsdien maakte Ono veel kunstwerken, muziekopnamen en films.

Yoko Ono wordt geassocieerd met de Fluxusbeweging, die het publiek vaak laat deelnemen. In 1966 installeerde Ono haar *Yes Painting* in de Indica Gallery in Londen. Het werk bestond uit een ladder en een verrekijker die op een klein doek waren gericht; wanneer je erdoor keek, zag je het woord ‘Yes’. John Lennon bezocht de tentoonstelling, bekeek het doek en was er naar verluidt door gegrepen. Ono zei dat haar ‘instructieschilderijen’ bedoeld zijn om door anderen te worden uitgevoerd, om ‘in je hoofd op te bouwen’. Ook werk als haar performance *Cut Piece* uit 1964 brengt ideeën over controle, macht en vertrouwen over. Ono knielde daarbij op de vloer en nodigde bezoekers uit stukken van haar kleding af te knippen. Het werk onderzoekt de verhouding tussen kunstenaar en kijker en vervangt passieve observatie door actieve deelname.