Waar Cimabue te zien is

Schilderijen van Cimabue zijn op verschillende plaatsen in Italië te zien. De Galleria degli Uffizi in Florence bezit het schilderij *Madonna and Child Enthroned with Eight Angels and Four Prophets* uit 1280, ook bekend als *Maestà*. Een ander werk, *Crucifix*, voltooid rond 1287–1288, hangt in de Basilica di Santa Croce, eveneens in Florence. Andere schilderijen van Cimabue bevinden zich buiten Florence. *Madonna and Child Enthroned with Two Angels*, uit ongeveer 1300, is te zien in Santa Maria dei Servi in Bologna. De Opera del Duomo in Pisa bezit *St John the Baptist* uit 1301. Ooit werd aangenomen dat Cimabue Giotto's leermeester was; tegenwoordig suggereren sommigen dat ze rivalen waren. Dante verwees in zijn gedicht *The Divine Comedy* naar beide kunstenaars.

Cimabue, een Florentijnse schilder uit de late 13e eeuw, werkte zowel in de paneel- als in de muurschilderkunst en volgde Byzantijnse artistieke tradities. Voor paneelschilderijen als *Madonna Enthroned* (circa 1280-90) bracht hij tempera aan op panelen die met gesso waren voorbereid en soms met linnen werden versterkt. Het proces bestond uit verschillende stappen. Na het tekenen van het ontwerp werd de achtergrond gevuld met bladgoud op een rode grondlaag. Daarna volgde de onderschildering, vaak met groene aarde (terra verde). Het beeld zelf bouwde hij op uit meerdere dunne temperalagen, aangebracht met zeer fijne penselen. Deze zorgvuldige werkwijze vereiste precisie, want correcties waren lastig. Cimabues ontwikkeling naar het naturalisme onderscheidde hem. Hij individualiseerde gelaatstrekken subtiel en gebruikte toon om draperie en volume te scheppen, weg van de vlakkere vormen die gangbaar waren in de gotische schilderkunst. Veel aan Cimabue toegeschreven werken zijn ongesigneerd of beschadigd, maar zijn invloed op de kunst van deze periode is duidelijk.

Eeuwenlang beschouwden kunsthistorici Cimabue als Giotto's meester. Dat beeld is later betwijfeld; sommigen stellen nu dat ze eenvoudigweg rivalen waren. Dante noemde beide kunstenaars in zijn verhalende gedicht *The Divine Comedy*. Hij schreef: ‘Ooit gold Cimabue als de grootste schilder; nu is Giotto in de mode en heeft hij de roem van zijn voorganger overschaduwd.’ Hoe dan ook heeft Cimabues ontwikkeling naar het naturalisme Giotto waarschijnlijk geïnspireerd. Tot Cimabues belangrijkste werken behoort de *Madonna and Child Enthroned with Eight Angels and Four Prophets (Maestà)*, die hij rond 1280 schilderde en die zich in de Galleria degli Uffizi in Florence bevindt. Ook schilderde hij tussen 1287 en 1288 een *Crucifix*, nu in de Basilica di Santa Croce in Florence. Rond 1300 maakte hij *Madonna and Child Enthroned with Two Angels*, nu in Santa Maria dei Servi in Bologna. In 1301 schilderde hij *St. John the Baptist*, dat zich in de Opera del Duomo in Pisa bevindt.

Cimabues werk ligt op het snijvlak van de Byzantijnse stijl en de opkomende gotiek in Italië; deze combinatie wordt soms de ‘Griekse manier’ genoemd. De toestroom van Byzantijnse kunstenaars naar Italië, veroorzaakt door de bezetting van Constantinopel door de kruisvaarders, bracht oosterse culturele invloeden mee. Deze ‘Griekse manier’ vermengde zich vervolgens met de noordelijke gotiek en vormde een nieuwe Italiaanse stijl die de weg vrijmaakte voor de renaissance. Cimabues schilderijen, zoals *Madonna Enthroned*, behouden kenmerken van Byzantijnse iconen: gestandaardiseerde plooien in kleding, gouden aureolen, vergelijkbare houdingen en achtergronden van bladgoud. Toch bracht Cimabue subtiele verschillen aan. Gezichten zijn voller en expressiever; zijn fresco's, zoals *Madonna in Majesty* (geschilderd voor de Basilica of St Francis in Assisi), hebben een intimiteit die Byzantijnse iconen missen. De figuren zijn realistischer en hebben vollere vormen. Cimabue nam afstand van het formalisme van de Byzantijnse kunst en verwerkte emotie en perspectief in zijn schilderijen. Traditionele onderwerpen kregen een levensechtere uitwerking in plaats van een vlakke weergave. Zijn *Maestà*, oorspronkelijk in de kerk van Santa Trinita in Florence, toont zachtheid en waardigheid en overtreft de starre figuren van Byzantijnse iconen.

Cimabue is vooral bekend om zijn Maestà, oorspronkelijk op het altaar van de kerk van Santa Trinita in Florence. Maestà betekent ‘majesteit’ en verwijst naar een schilderij van Maria met het Christuskind, waarop Maria op een troon zit en door engelen wordt omringd.

De stijl van Cimabue is gotisch en Byzantijns. Zijn ‘Santa Trinita Madonna’ is een compositie met een gouden achtergrond in Byzantijnse stijl, waarin de starre formules van de oosterse traditie subtiel worden verzacht.