Waar Alfred Kubin te zien is

De tekeningen, prenten en geïllustreerde boeken van Alfred Kubin bevinden zich in tal van openbare collecties, vooral in Europa. De Albertina in Wenen bezit een grote verzameling werk van Kubin, waaronder tekeningen en prenten. Ook de Städtische Galerie im Lenbachhaus in München heeft een belangrijke collectie, met nadruk op zijn band met Der Blaue Reiter. Andere Duitse musea met opmerkelijke Kubin-collecties zijn het Kunstmuseum Bonn en Museum Kunst Palast in Düsseldorf. Zijn werk komt minder vaak voor in collecties buiten Duitstalige landen; het Museum of Modern Art in New York bezit echter enkele prenten en tekeningen. Deze instellingen bieden gelegenheid om Kubins kenmerkende stijl te bekijken en zijn bijdrage aan de kunst van het begin van de twintigste eeuw te verkennen. Grote tentoonstellingen over Kubin in het Musée d'Orsay in Parijs hebben de toegang van het publiek tot zijn oeuvre verder vergroot. Raadpleeg museumwebsites en collectiecatalogi voor informatie over specifieke werken en tentoonstellingsagenda's.

In 1903^[1] maakte Alfred Kubin een map met facsimileprenten naar vijftien gekleurde pentekeningen. De bladen, uitgegeven door Hans von Weber in München, meten elk ongeveer 15 x 36 cm. De prentkunst heeft een lange geschiedenis. Haar oorsprong is terug te voeren op het oude Egypte en China, waar zegels en stempels werden gebruikt. Houten blokken werden al voor de uitvinding van papier gebruikt om patronen op textiel te drukken. Papier werd aan het einde van de veertiende eeuw algemeen beschikbaar in Europa, waarna de prentkunst tot bloei kwam. Houtsneden werden gebruikt voor boekillustraties, religieuze iconen, souvenirs en speelkaarten. In het latere deel van de negentiende eeuw werden prenten geleidelijk als een belangrijk artistiek medium beschouwd. Kunstenaars begonnen hun prenten te signeren en zo originele grafiek van reproducties te onderscheiden. Ook beperkten en nummerden zij de oplagen. Daardoor konden ze de prijs beïnvloeden en overmatig drukken voorkomen.

De kunst van Alfred Kubin blijft van belang door zijn kenmerkende benadering van psychologische en symbolische thema’s. Kubin werd in 1877^[1] in Bohemen geboren en is vooral bekend om zijn bijdrage aan het vroege expressionisme en zijn duistere, vaak verontrustende beelden. In zijn werk keren thema’s als angst, dood en het groteske vaak terug. Zijn stijl, met vervormde vormen en een spookachtige sfeer, weerspiegelt zijn aandacht voor het onderbewuste en het irrationele. Met uiteenlopende media, waaronder pen en inkt, aquarel en lithografie, creëerde hij zijn verontrustende visioenen. Zijn illustraties bij auteurs als Edgar Allan Poe en Fjodor Dostojevski tonen hoe hij de psychologische dimensies van literatuur kon interpreteren en versterken. Zijn nachtmerrieachtige voorstellingen spreken ook hedendaagse kijkers aan die geïnteresseerd zijn in innerlijke onrust en de duistere kanten van het menselijk bestaan. Zijn invloed is zichtbaar in het werk van latere kunstenaars die vergelijkbare thema’s behandelen. Zijn unieke beeldtaal blijft fascineren en verzekert hem een plaats in de geschiedenis van de moderne kunst.

Alfred Kubin is vooral bekend om zijn werk met pen en inkt, vaak gecombineerd met wastechnieken. Hij had een kenmerkende stijl met krachtige lijnen en sterke contrasten, waarmee hij verontrustende, droomachtige beelden maakte. Hoewel hij vooral als tekenaar bekendstaat, experimenteerde Kubin ook met andere media. Hij maakte verschillende aquarellen en gebruikte soms olieverf, al komen die werken minder vaak voor. Met prenten, waaronder litho’s en etsen, kon hij zijn visioenen breder verspreiden. Hij onderzocht de mogelijkheden voor toonvariatie en textuur die deze technieken boden. Zijn vroege werk getuigt van belangstelling voor fotografie als middel om beelden te maken. Hij verzamelde foto’s, die als inspiratie dienden voor sommige tekeningen. Kubins artistieke werkwijze werd gedreven door zijn verbeelding en innerlijke visioenen; zijn technische keuzes weerspiegelen dat.

Het werk van Alfred Kubin had invloed op verschillende kunstenaars en stromingen. Wassily Kandinsky, zijn tijdgenoot en medelid van onder meer Phalanx en Der Blaue Reiter, werd zeker beïnvloed door Kubins compacte oppervlakken en demonische beelden. Kubins vermenging van beeldende en poëtische elementen in zijn roman *De andere kant* uit 1908^[1] liep ook op sommige aspecten van het surrealisme vooruit. Ook kunstenaars die met het expressionisme worden geassocieerd, zoals Egon Schiele en Oskar Kokoschka, hielden zich met Kubins ideeën bezig. Zijn invloed reikte verder dan de beeldende kunst: zijn geschriften en theorieën vonden weerklank bij literaire figuren. Paul van Ostaijen, die futuristische, expressionistische en kubistische theorieën in Vlaanderen introduceerde, bewonderde Kubin. Al met al is Kubins invloed het duidelijkst zichtbaar binnen het expressionisme en bij kunstenaars die zich in het begin van de 20e eeuw bezighielden met de relatie tussen beeldende kunst en literatuur.

Alfred Kubin was geïnteresseerd in de geschriften van Meister Eckhart, de kabbala en andere gnostische teksten. In een brief van 5 mei 1910^[1] bedankte Kubin Kandinsky voor enkele prenten. Kubin schreef dat Kandinsky ‘een geheel nieuwe mogelijkheid voor de kunst had ontwikkeld en daarin ongeëvenaard en uniek was’. Ook zei hij dat hij in Kandinsky’s werk ‘oeroude dingen bespeurde die verbonden zijn met mysterieuze trillingen van toekomstige spirituele mogelijkheden’. Kubin vertelde dat microscopische studies hem ertoe brachten te experimenteren met vrije combinaties van vormen en kleuren. Hij liet deze experimenten varen vanwege het gevaar van ornamentiek. Hij vond dat Kandinsky deze valkuil vermeed en dat diens kunst illusionistisch bleef. Ook vond Kubin inspiratie in de tekeningen van Rembrandt, vooral in hun emotionele kracht en psychologische diepgang. Daarnaast bewonderde hij de tekeningen van Vincent van Gogh, met name het analytische karakter van diens pentekeningen.

Alfred Kubin (1877^[1]–1959^[1]) wordt doorgaans met het expressionisme in verband gebracht, al heeft zijn werk ook raakvlakken met andere stromingen. Hij onderzocht het macabere, het fantastische en het onderbewuste. Deze interesses sluiten aan bij het symbolisme en het vroege surrealisme. Zijn stijl kenmerkt zich door vervormde vormen, droomachtige beelden en een gevoel van onbehagen. Hij gebruikte onder meer vervormd perspectief en overdreven figuren om verontrustende effecten te creëren. Zijn palet bestond vaak uit gedempte kleuren, die de duistere sfeer van zijn composities versterkten. Kubin maakte formeel geen deel uit van Die Brücke of Der Blaue Reiter, twee belangrijke expressionistische groepen, maar deelde hun belangstelling voor emotionele expressie en hun afwijzing van academische kunstconventies. Zijn illustraties bij auteurs als Edgar Allan Poe en E.T.A. Hoffmann tonen zijn verwantschap met de zwarte romantiek, een literaire stroming die veel expressionistische kunstenaars beïnvloedde. Ook loopt zijn werk op het surrealisme vooruit, vooral in de verkenning van droomtoestanden en irrationele beelden. Zijn nachtmerrievisioenen en belangstelling voor het unheimische anticiperen op thema’s van latere surrealistische kunstenaars.

Alfred Kubin wordt in verband gebracht met het symbolisme, een artistieke en literaire stroming die aan het einde van de 19e eeuw ontstond. Het symbolisme keerde zich tegen het naturalisme, realisme en impressionisme. In plaats daarvan omarmde het de uitdrukking van ideeën, symbolen en verbeeldingspatronen. Het symbolisme maakte deel uit van een bredere literaire en intellectuele beweging in het tijdperk van het postimpressionisme. Tot de voorlopers van het symbolisme behoorden Francisco Goya, William Blake en Johann Heinrich Füssli. Ook de Duitse romantiek, met kunstenaars als Caspar David Friedrich, Philipp Otto Runge en de Nazareners, en de Engelse prerafaëlitische broederschap liepen erop vooruit. In Duitsland werden kunstenaars onder invloed van het symbolisme soms ‘late romantici’ genoemd. Daartoe behoorden Arnold Böcklin, Hans von Marées, Hans Thoma en Franz Stuck. Andere Europese symbolisten zijn Fernand Khnopff in België, Edvard Munch in Noorwegen, Michail Vrubel in Rusland en Ferdinand Hodler in Zwitserland. De decoratieve stijlen van Aubrey Beardsley, Gustav Klimt, Alfons Mucha en Eugène Grasset brachten deze nieuwe stijl ook tot uitdrukking in grafiek, affiches en glas-in-lood.