Ulysses and the Sirens
National Gallery of Victoria, Melbourne
John William Waterhouse voltooide Odysseus en de sirenen in 1891 als verbeelding van een episode uit de Odyssee van Homerus. Odysseus wil het gezang van de sirenen horen zonder daardoor naar zijn dood te worden gelokt. Daarom laat hij zijn zeelieden hem aan de mast vastbinden en hun eigen oren met was afsluiten, zodat ze niet van hun koers raken. De sirenen, in de vroegste klassieke bronnen wezens die deels vogel en deels vrouw waren, cirkelen rond het schip. Waterhouse toont hoe Odysseus zich tegen zijn touwen in beweegt terwijl de sirenen dichterbij komen. De roeiers zetten ondertussen door en houden hun oren afgesloten voor het geluid dat hen te gronde kan richten. De sirenen horen bij een bredere groep gevaarlijke vrouwen uit de klassieke mythologie waar negentiende-eeuwse Britse schilders herhaaldelijk op terugkwamen, samen met figuren als Circe en Medusa: vrouwen wier schoonheid of stem een directe bedreiging vormde voor de mannen die hen ontmoetten. Waterhouse werd voornamelijk opgeleid en exposeerde via de Royal Academy in Londen. Deze scène uit Homerus was een van verschillende klassieke episodes waarnaar hij meer dan eens terugkeerde in een carrière die zich bewoog tussen Homerus, Ovidius, Arthurlegenden en Tennyson, zonder zich aan één terugkerend onderwerp te binden. Het schilderij wordt bewaard in de National Gallery of Victoria in Melbourne.
Herkomst
Het schilderij wordt bewaard in de National Gallery of Victoria in Melbourne.
De episode uit Homerus
In de Odyssee wordt Odysseus vooraf gewaarschuwd dat elke zeeman die het gezang van de sirenen hoort onweerstaanbaar naar hen toe en naar zijn dood zal worden gelokt. Hij wil het gezang zelf horen zonder eraan toe te geven en beveelt zijn bemanning daarom de oren met was dicht te stoppen en hem stevig aan de scheepsmast te binden. Hij zegt dat ze al zijn smeekbeden om hem los te maken moeten negeren wanneer het schip het eiland van de sirenen passeert. Zo kan Odysseus de verleiding rechtstreeks ervaren, terwijl hij lichamelijk niet in staat is ernaar te handelen. De oplossing maakt de ontmoeting evenzeer tot een onderzoek naar zelfbeheersing als naar gevaar.
De sirenen als onderwerp in de schilderkunst
In de vroegste klassieke bronnen werden de sirenen voorgesteld als wezens die deels vogel en deels vrouw waren, en niet als de zeemeerminachtige figuren die latere tradities soms voor hen in de plaats stelden. Negentiende-eeuwse Britse en Europese schilders behandelden hen als een van de verschillende gevaarlijke vrouwen uit de klassieke mythologie. Ook Circe en Medusa behoorden daartoe: vrouwen wier macht vooral bestond uit hun vermogen mannen die te dichtbij kwamen te verleiden, te veranderen of te vernietigen. Deze groep mythische femmes fatales komt in veel van Waterhouses werk terug en weerspiegelt de bredere fascinatie van Victoriaanse schilders en hun publiek voor mooie, bedreigende vrouwen uit de klassieke literatuur.
Eén episode uit vele
Waterhouse werd voornamelijk opgeleid en exposeerde via de Royal Academy in Londen. Gedurende zijn carrière wisselde hij onderwerpen uit Homerus, Ovidius, Arthurlegenden en de poëzie van Tennyson af en legde hij zich niet blijvend toe op één bron. Odysseus en de sirenen, voltooid in 1891, was een van de verschillende Homerische en klassieke onderwerpen waarnaar hij meer dan eens terugkeerde. Het hoort bij zijn aanhoudende belangstelling voor mythische vrouwen, gevaarlijk of ten dode opgeschreven, die ook leidde tot zijn schilderijen van Circe, Echo en de nimfen uit het verhaal van Hylas.
Veelgestelde vragen
Wat gebeurt er in Waterhouses Odysseus en de sirenen?
Odysseus laat zijn zeelieden hem aan de scheepsmast vastbinden en hun eigen oren met was afsluiten. Zo kan alleen hij het gezang van de sirenen horen terwijl het schip hun eiland passeert, zonder dat iemand naar zijn dood wordt gelokt.
Hoe zagen de sirenen er in de mythe werkelijk uit?
In de vroegste klassieke bronnen werden sirenen voorgesteld als wezens die deels vogel en deels vrouw waren, anders dan de zeemeerminachtige figuren waarvoor ze in latere tradities soms worden aangezien.
Wanneer schilderde Waterhouse dit werk?
Hij voltooide het in 1891. Het maakt deel uit van zijn langdurige belangstelling voor klassieke en mythologische vrouwen, gevaarlijk of ten dode opgeschreven, waarop hij gedurende zijn hele carrière terugkwam.
Waar wordt Odysseus en de sirenen tegenwoordig bewaard?
Het wordt bewaard in de National Gallery of Victoria in Melbourne.
Prints van John William Waterhouse zijn verkrijgbaar. Bekijk de collectie →
