Waar Dusan Dzamonja te zien is

De sculpturen van Dusan Dzamonja bevinden zich in collecties in heel Europa, waaronder de Tate in Londen, het Museum of Modern Art in New York en de National Gallery of Bosnia and Herzegovina in Sarajevo. Verschillende openluchtbeeldenparken tonen ook zijn grootschalige werken. Daaronder vallen het Middelheim Open Air Sculpture Museum in Antwerpen, België; het beeldenpark van het Kröller-Müller Museum in Otterlo, Nederland; en het Yorkshire Sculpture Park in Wakefield, Verenigd Koninkrijk. Dzamonja ontwierp een beeldenpark op zijn eigen terrein bij Vrsar, Kroatië. Het bevat ongeveer 40 sculpturen en is toegankelijk voor het publiek. Kleinere sculpturen en tekeningen verschijnen af en toe op veilingen. Catalogi van die verkopen bieden een andere manier om zijn oeuvre te bekijken. Er zijn grote overzichtstentoonstellingen gehouden, zoals die in 2013 in de Klovićevi Dvori Gallery in Zagreb. Geen enkele permanente collectie biedt echter een volledig overzicht van zijn hele loopbaan.

Dusan Dzamonja (1928^[1]–2009^[1]) was een Joegoslavische en later Kroatische beeldhouwer, vooral bekend om zijn abstracte geometrische vormen. Beeldhouwkunst was zijn voornaamste medium, maar hij maakte ook tekeningen en prenten waarin hij vergelijkbare thema's onderzocht. In zijn prenten vertaalde Dzamonja zijn sculpturale ideeën vaak naar twee dimensies. Terugkerende motieven zijn bolvormen en gefragmenteerde vormen, waarmee hij de wisselwerking tussen licht en schaduw onderzocht. Zijn prenten zijn geen eenvoudige reproducties van zijn beelden, maar zelfstandige artistieke verkenningen van vorm en ruimte. Dzamonja werkte met uiteenlopende grafische technieken, waaronder etsen en lithografie. Daarmee kon hij verschillende toonnuances en texturen bereiken die de oppervlakken van zijn driedimensionale werken weerspiegelden. Zijn prenten kenmerken zich door sterke contrasten en een gevoel van diepte, bereikt door zorgvuldig lijn- en toonwerk. Zijn beelden zijn vaak monumentaal, terwijl zijn prenten een intiemere kennismaking met zijn artistieke visie bieden. Ze geven inzicht in zijn werkwijze en in de ontwikkeling van zijn sculpturale concepten.

De beelden van Dusan Dzamonja maken deel uit van een langere geschiedenis van de twintigste-eeuwse kunst en kunnen worden bezien in relatie tot Dada's ruimere definitie van kunst. Dada was voortdurend in beweging en vormde zichzelf steeds opnieuw. De nadruk op assemblage, verzamelen en hergebruik liep vooruit op de nog altijd bestaande kloof tussen kunstinstellingen en een steeds sterker bedreigde ecologie. Na 1945^[1] oefenden dadaïstische ideeën een ondermijnende invloed uit, vooral op plaatsen waar de staat de kunst streng controleerde. Door zijn oppositionele houding was Dada een geschikt ondermijnend geluid. Dzamonja's werken, gemaakt in communistisch Joegoslavië, delen deze kritische positie. Net als Marcel Duchamps readymades nodigt zijn kunst uit om de scheiding tussen kunst en het dagelijks leven opnieuw te bekijken. Zijn বিন্যাস-beelden zetten kijkers bijvoorbeeld aan opnieuw na te denken over het benoemen en categoriseren van voorwerpen als kunst.

Het is moeilijk om kunstenaars aan te wijzen die rechtstreeks door Dusan Dzamonja zijn beïnvloed. Het begrip artistieke invloed is op zichzelf een ingewikkeld en soms omstreden onderwerp in de kunstgeschiedenis. Hoewel het lastig is kunstenaars te noemen die Dzamonja expliciet navolgden, kunnen we de bredere context van zijn werk en mogelijke verbanden bekijken. Zijn sculpturale praktijk, met name het gebruik van samengestelde materialen en zijn onderzoek naar vorm, vertoont raakvlakken met de dadaïstische beweging. Dada's 'anti-kunst'-houding en omarming van alledaagse voorwerpen hadden grote invloed op latere generaties kunstenaars. Robert Rauschenberg en Joseph Beuys zijn twee kunstenaars die zich met de dadaïstische gedachtewereld bezighielden. Invloed vaststellen is niet altijd eenvoudig. Kunstcritici en historici verschillen soms van mening over de mate waarin de ene kunstenaar de andere heeft beïnvloed. Ook de kunstmarkt kan een rol spelen: handelaren kunnen kunstenaars als 'invloedrijk' aanprijzen om de verkoop te stimuleren.

Dusan Dzamonja's invloeden waren divers. Als student voelde hij zich aangetrokken tot het surrealisme, Francis Bacon, Hieronymus Bosch, Michelangelo en barokkunstenaars. Pablo Picasso was bijzonder belangrijk voor hem; hij bewonderde diens vermogen om werk van anderen in zich op te nemen en een persoonlijke vorm te geven. Dzamonja noemde ook de invloed van Robert Rauschenberg, Jasper Johns, Cy Twombly en Joseph Beuys op zijn praktijk. Vooral Rauschenbergs omgang met materialen en zijn benadering van voorwerpen in relatie tot schilderkunst interesseerden hem. Later richtte Dzamonja zich op vroege Europese abstracte kunst, waaronder het kubisme, Piet Mondriaan en Paul Klee. Hij was vooral geïnteresseerd in Klees omgang met kunst, werkelijkheid, symboliek en literaire elementen. Dzamonja wilde voortbouwen op de prestaties van andere kunstenaars en die in zijn eigen constructies verwerken, terwijl hij zijn persoonlijke stijl ontwikkelde.

Dusan Dzamonja's artistieke verwantschappen zijn complex: hij hield zich bezig met verschillende modernistische tendensen zonder zich strikt aan één beweging te binden. In de kunst verwijst modernisme naar beeldende uitingen die verder gaan dan geërfde tradities. Dzamonja's werk vertoont raakvlakken met het kubisme, een stijl die voorwerpen in vlakken ontleedt en meerdere gezichtspunten tegelijk toont. Het kubisme bouwt voort op de gestructureerde oppervlakken van Paul Cezanne en op Afrikaanse en Iberische beeldhouwkunst. De stijl houdt verband met eigentijdse ideeën uit de natuurkunde, wiskunde en filosofie, zoals relativiteit. Toch zou het een vereenvoudiging zijn te zeggen dat Dzamonja 'bij' het kubisme hoorde. De snelle opeenvolging en het naast elkaar bestaan van stijlen zijn kenmerkend voor het modernisme. Zijn beelden, met hun abstracte en vaak geometrische vormen, sluiten ook aan bij bredere stromingen in de 20e-eeuwse beeldhouwkunst die verder gingen dan traditionele uitbeelding.

Dusan Dzamonja (1928^[1]–2009^[1]) was een Kroatische beeldhouwer die bekendstond om zijn abstracte, geometrische werken. Hij werkte met verschillende materialen, waaronder ijzer, brons, hout en glasvezel. In zijn beelden onderzocht Dzamonja vaak de verhouding tussen positieve en negatieve ruimte, waarbij dynamische vormen met een sterk volumegevoel ontstonden. Enkele van zijn bekendste werken zijn grootschalige openbare beelden, zoals die in Zagreb en andere Europese steden. Deze monumentale werken tonen zijn belangstelling voor de integratie met architectuur en voor het scheppen van meeslepende ruimtelijke ervaringen. Dzamonja maakte ook kleinere, intiemere beelden, tekeningen en modellen. Zijn werk kenmerkt zich door een eigen beeldtaal waarin modernistische abstractie samengaat met gevoel voor materiaal en vakmanschap. In 1960^[1] vertegenwoordigde hij Joegoslavië op de Biënnale van Venetië en gedurende zijn loopbaan nam hij deel aan andere internationale tentoonstellingen.

Dušan Džamonja staat bekend om zijn abstracte, vaak totemachtige beelden, gemaakt van materialen zoals ijzeren spijkers en gelast staal. Zijn bekendste openbare werk is het monument voor de Slag om Kozara in Bosnië.