Waar Alessandro Vittoria te zien is

Alessandro Vittoria (1525^[1]–1608^[1]) was een Italiaanse maniëristische beeldhouwer. Hij is niet vooral bekend om prentkunst, maar zijn werk wordt in verband met prenten en tekeningen gedocumenteerd. In de vakliteratuur wordt zijn naam gekoppeld aan verschillende collecties en kunstwerken. Catalogi en registers vermelden Vittoria naast kunstenaars als Alessandro Algardi, Rafaël, Gian Lorenzo Bernini, Pietro da Cortona en anderen. Die verwijzingen geven een indruk van Vittoria’s artistieke omgeving en van de kunstenaars met wie zijn werk mogelijk in verband is gebracht of verzameld. Vermeldingen van collecties, zoals die van de National Gallery of Art in Washington en de Print Room van Windsor Castle, wijzen op locaties waar voorbeelden van werk van Vittoria of zijn tijdgenoten te vinden zijn. Deze verwijzingen vormen een beginpunt voor onderzoek naar prenten die mogelijk met Vittoria in verband worden gebracht.

Alessandro Vittoria was een maniëristische beeldhouwer die in de tweede helft van de 16e eeuw vooral in Venetië actief was. Hij staat vooral bekend om zijn werk in stuc en brons en om zijn portretbustes. Zijn beeldhouwwerken zijn te vinden in verschillende Venetiaanse kerken en paleizen, waaronder het Dogepaleis. Vittoria’s betekenis ligt in zijn vermogen de gelijkenis en het karakter van zijn modellen te treffen. Zijn portretbustes vallen op door hun realisme en aandacht voor detail. Hij werkte in Villa Barbaro in Maser en maakte daar daadwerkelijk beelden voor veel vertrekken; Veronese schilderde in de fictieve architectuur van zijn fresco’s nissen met beelden die erop leken. Vittoria’s werk vormt een schakel tussen de hoogrenaissance en de barok. Zijn invloed is zichtbaar bij latere beeldhouwers, zoals Gian Lorenzo Bernini. Hoewel hij minder bekend is dan tijdgenoten als Titiaan, Tintoretto en Veronese, draagt zijn oeuvre bij aan het begrip van de Venetiaanse kunst.

Alessandro Vittoria beeldhouwde vooral in terracotta, marmer en brons. Hij gaf de voorkeur aan modelleren: figuren opbouwen in zachte, kneedbare materialen als was en klei. Die materialen waren relatief goedkoop en werden gebruikt voor verkennende schetsen en modellen. Voor bronzen beelden paste Vittoria de cire-perduemethode toe. Daarbij bracht hij een waslaag aan over een kleikern, bevestigde hij wastoevoeren en omsloot hij het geheel met een kleivorm. Door de vorm te verhitten smolt de was weg en ontstond een holte waarin gesmolten brons werd gegoten. Na afkoeling werd de vorm verwijderd en het oppervlak gevijld, gepolijst en verguld. Vittoria hakte ook in marmer, een techniek met diepe wortels in Italië, waar veel marmer werd gewonnen. Hij tekende een omtrek op een rechthoekig blok, verwijderde overtollige steen met bijlen en bepaalde de vorm met beitels en boren. Fijne details werkte hij uit met platte beitels; daarna volgden gladmaken en polijsten met metalen raspen, amaril en puimsteen.

Alessandro Vittoria, een maniëristische beeldhouwer die vooral in Venetië actief was, beïnvloedde verschillende kunstenaars in zijn kring en daarbuiten. Zijn nadruk op expressieve emotie en dynamische houdingen had merkbare invloed op latere beeldhouwers. Tot zijn leerlingen behoorden zijn zoon Alessandro en zijn neef Giovanni Maria Mosca. Beiden zetten zijn stijl voort en maakten werk dat zijn maniëristische tendensen weerspiegelde. Ook de Genuese beeldhouwer Nicolò Roccatagliata, die veel in Venetië werkte, nam elementen van zijn stijl over; vooral diens bronzen beelden tonen Vittoria’s invloed. Vittoria’s invloed reikte verder dan de beeldhouwkunst. Schilders als Tintoretto lieten zich inspireren door zijn werk, met name door zijn vaardigheid om beweging en drama vast te leggen. Vittoria en Tintoretto werkten aan verschillende projecten samen; door deze kruisbestuiving verspreidden Vittoria’s artistieke beginselen zich verder. Zijn invloed is ook zichtbaar bij architecten en ontwerpers die zijn decoratieve motieven en nadruk op rijke ornamentiek overnamen.

Alessandro Vittoria lijkt door uiteenlopende kunstenaars te zijn beïnvloed, als we afgaan op de werken die in Windsor Castle en de National Gallery of Art in Washington werden verzameld. Deze collecties bevatten tekeningen en beeldhouwwerken van onder anderen Gian Lorenzo Bernini, Pietro da Cortona, Ciro Ferri, Carlo Fontana, Alessandro Algardi en Rafaël. Daarnaast noemt een gedicht Michelangelo, Titiaan, Correggio, Rafaël, Tibaldi, Primaticcio, Parmigianino en Niccolino als mogelijke inspiratiebronnen. Deze kunstenaars vertegenwoordigen uiteenlopende stijlen en perioden; dat wijst erop dat Vittoria’s ontwikkeling door verschillende voorbeelden kan zijn gevormd. Het gedicht raadt aan deze meesters te bestuderen, maar stelt voor vooral aandacht te besteden aan het werk van Niccolino.

Het is moeilijk om één ‘beroemdste’ werk van Alessandro Vittoria aan te wijzen, omdat zijn reputatie berust op een gevarieerd oeuvre van beeldhouwwerken, portretten en stucwerk. Hij was een productief kunstenaar en de bekendheid van afzonderlijke werken verschilt naargelang de belangstelling van de beschouwer. Hij staat vooral bekend om zijn portretbustes van Venetiaanse notabelen, waaronder die van Melchiorre Michiel (circa 1565^[1]), nu in de Ca’ d’Oro in Venetië. Ook maakte hij religieuze beelden, zoals zijn Sint-Sebastiaan (1566) in de kerk van San Francesco della Vigna in Venetië. Daarnaast vervaardigde hij stucdecoraties voor gebouwen, waaronder het Dogepaleis en de Biblioteca Marciana in Venetië. Welke werken als zijn ‘beroemdste’ gelden, hangt af van de maatstaf: zijn ze technisch het meest geslaagd, historisch het belangrijkst of simpelweg het vaakst gereproduceerd?

Alessandro Vittoria’s loopbaan omvatte de hoogrenaissance en het ontstaan van het maniërisme. Hij werd in 1525^[1] in Trente geboren en stierf in 1608^[1]. Vittoria wordt met de Venetiaanse hoogrenaissance geassocieerd, hoewel zijn latere werk maniëristische kenmerken vertoont. In Venetië studeerde hij bij Jacopo Sansovino, samen met schilders als Titiaan en Tintoretto. Zijn beeldhouwwerken tonen invloed van Michelangelo, vooral in de anatomische details en expressieve energie. Zijn stijl combineert klassieke vormen met een dynamische, emotionele intensiteit. Daarmee bevindt hij zich op een overgangspunt en weerspiegelt hij zowel de hoogrenaissance als de zich ontwikkelende maniëristische stijl. Sommige wetenschappers zien in zijn werk een voorbode van aspecten van de barok.

Alessandro Vittoria (1525^[1]–1608^[1]) was een Italiaanse maniëristische beeldhouwer. Hij staat vooral bekend om zijn portretbustes en allegorische figuren. Hij werd geboren in Trente en volgde in Venetië een opleiding bij Jacopo Sansovino. In Vittoria’s vroege werk is Sansovino’s invloed zichtbaar, maar hij ontwikkelde een eigen stijl waarin klassieke idealen samengaan met Venetiaanse elegantie. Vittoria was een tijdgenoot van kunstenaars als Titiaan en Veronese en werkte met hen aan verschillende projecten. Zo maakte hij stucdecoraties voor de bibliotheek van het Dogepaleis en bronzen beelden voor Venetiaanse kerken. Zijn portretbustes in terracotta en brons worden bijzonder bewonderd. Ze treffen de gelijkenis van vooraanstaande Venetianen en vallen op door hun opmerkelijke aandacht voor detail en levendigheid. Zijn mythologische figuren, vaak van stuc of brons, zijn vol beweging en tonen zijn beheersing van de menselijke vorm. Zijn werk is vooral te zien in musea en kerken in Venetië en omgeving.