Anita Malfatti

Anita Malfatti staat bekend om de introductie van Europese en Amerikaanse vormen van modernisme in Brazilië. Ze nam in 1922^[1] deel aan de Semana de Arte Moderna, die wordt gezien als het beginmoment van het Braziliaanse modernisme; haar tentoonstelling uit 1917 wordt achteraf beschouwd als de aanzet.

Bij prenten van Anita Malfatti is enige basiskennis van prentkunsttermen nuttig. Een 'originele prent' is als prent bedacht en uitsluitend als zodanig uitgevoerd, vaak in een genummerde oplage en gesigneerd door de kunstenaar. Elke prent in de oplage is een origineel, gemaakt van een daarvoor vervaardigde plaat, steen, zeef of blok. Elke afdruk wordt afzonderlijk ingeïnkt en afgedrukt: het is een medium met meerdere originelen. Een reproductie is daarentegen een kopie van een kunstwerk dat oorspronkelijk in een ander medium, zoals schilderkunst, is gemaakt. Nummering en ondertekening veranderen de aard van een reproductie niet; het blijft een kopie, geen originele prent. Er bestaan verschillende prenttechnieken, waaronder ets, aquatint, droge naald, lithografie en serigrafie (zeefdruk). Bij een ets wordt een metalen plaat met een wasgrond bedekt en krast de kunstenaar een ontwerp in de was. De plaat wordt daarna in zuur gelegd, dat het blootliggende metaal aantast. Met aquatint worden toonvlakken gemaakt door hars aan te brengen. Bij droge naald wordt rechtstreeks met een naald in de metalen plaat gekrast, met een zachte, vage lijn als resultaat. Lithografie gebruikt een vettige substantie op kalksteen of metaal; serigrafie gebruikt sjablonen op een zeef.

Anita Malfatti werkte binnen de avant-garde^[1] van het begin van de 20e eeuw. Deze stroming omvatte kunstenaars die in een veranderde wereld nieuwe definities van kunst zochten; zij verwierpen klassieke, academische en traditionele benaderingen en onderzochten de uitgangspunten en formele kwaliteiten van schilder- en beeldhouwkunst. Avant-gardistische principes kwamen voor het eerst naar voren in het expressionisme, waarin kunst voortkomt uit de persoonlijke visie van de kunstenaar en vaak een emotionele dimensie heeft. Een van de eerste expressionistische stromingen van de 20e eeuw was het fauvisme. In 1905^[1] exposeerde een groep jonge schilders doeken met zo vereenvoudigde ontwerpen en schokkend heldere kleuren dat een criticus hen *fauves* (wilde beesten) noemde. Het fauvisme gebruikte intense kleurcontrasten en hun emotionele kracht, voortbouwend op kunstenaars als van Gogh en Gauguin. Fauves maakten kleur verder los van haar beschrijvende functie en gebruikten haar voor expressieve en structurele doeleinden. Henri Matisse, een dominante figuur in de fauvistische groep, geloofde dat kleur een hoofdrol kon spelen in het overbrengen van betekenis.

Anita Malfatti gebruikte uiteenlopende materialen en werkwijzen. In de kunst verwijst 'techniek' naar de relatie tussen grondstoffen, handelingen en de bedoelingen van de kunstenaar. Olieverfschilderkunst, die haar oorsprong vindt in eitempera, bestaat uit verflagen op dragers zoals houten panelen of doek. Vroege olieverfschilderijen gebruikten gladde dragers, witte grondering en onderschilderingen om toonwaarden vast te leggen voordat transparante kleurlagen werden aangebracht. Dat vereiste precieze planning en tekening en liet weinig ruimte voor veranderingen. De overstap naar doek maakte flexibelere technieken mogelijk. Kunstenaars gingen stijvere penselen gebruiken om verf te schuren, nat-in-nat te werken en randen te vervagen voor atmosferische effecten. Getinte gronderingen versterkten de schilderachtige expressie. In het begin van de 20e eeuw onderzochten kunstenaars verschillende benaderingen: sommigen verlieten het schilderen aan de ezel, anderen hielden vast aan traditionele methoden. Om de techniek van een kunstenaar te begrijpen, moet je materialen, werkwijzen en bedoelingen samen bekijken, niet alleen de gebruikte gereedschappen opsommen.

Anita Malfatti staat bekend als een avant-gardekunstenaar uit het begin van de 20e eeuw. De avant-garde^[1] ontstond in een periode van politieke en economische ontwrichting, toen kunstenaars in een veranderde wereld nieuwe definities van kunst zochten. Ze verwierpen academische en traditionele benaderingen en onderzochten de uitgangspunten en formele kwaliteiten van schilder- en beeldhouwkunst. In het begin van de jaren 1900^[1] ontstond het expressionisme, waarin kunst de persoonlijke visie van de kunstenaar weerspiegelde, vaak met een emotionele dimensie. Dit stond tegenover de kunst na de renaissance, die gericht was op het visueel beschrijven van de empirische wereld. Het fauvisme was een vroege expressionistische stroming: in 1905 exposeerde een groep jonge schilders vereenvoudigde ontwerpen en schokkend heldere kleuren, waarop een criticus hen fauves (wilde beesten) noemde. Het fauvisme zocht de directheid van het impressionisme en gebruikte intense kleurcontrasten en emotionele kracht, in het spoor van kunstenaars als van Gogh en Gauguin. Fauves bevrijdden kleur van haar beschrijvende functie en gebruikten haar voor expressieve en structurele doeleinden.

Anita Malfatti werd op 2 december 1889^[1] geboren in São Paulo, Brazilië, en stierf daar op 6 november 1964^[1]. Ze maakte tijdens haar studie in het buitenland kennis met Europese kunststromingen. Van 1910^[1] tot 1914 studeerde ze in Duitsland en werd ze beïnvloed door het expressionisme en andere avant-gardestijlen. In 1915 ging ze naar New York, waar ze moderne kunst ontdekte. Deze ervaringen vormden haar artistieke visie en aanpak. Malfatti staat bekend om haar rol bij de introductie van het modernisme in Brazilië. Haar tentoonstelling in São Paulo in 1917 toonde werken met felle kleuren en vervormde vormen die academische tradities uitdaagden. Hoewel de tentoonstelling destijds omstreden was, geldt ze nu als een belangrijk moment in de Braziliaanse kunstgeschiedenis. Ze maakte deel uit van de Grupo dos Cinco (Groep van Vijf), die moderne kunst in Brazilië bevorderde.

Het is moeilijk met zekerheid te zeggen waar specifieke werken van Anita Malfatti zich nu bevinden. Musea met collecties moderne kunst, art deco en postimpressionisme kunnen voorbeelden van haar werk bezitten. In de Verenigde Staten gaat het onder meer om het Metropolitan Museum of Art en Museum of Modern Art in New York, Los Angeles County Museum of Art (LACMA), Minneapolis Institute of Arts, Virginia Museum of Fine Arts in Richmond, Charles Hosmer Morse Museum of American Art in Winter Park, Florida, en The Wolfsonian in Miami Beach. In Canada zijn Royal Ontario Museum in Toronto en National Gallery of Canada in Ottawa mogelijk de moeite waard. Europese musea zijn Musée National d'Art Moderne in Parijs, Ludwig Museum in Keulen, Kunsthalle in Hamburg, National Museums of Scotland in Edinburgh en Victoria & Albert Museum in Londen. Ook Museu Calouste Gulbenkian in Lissabon, Museu d’Art Modern in Barcelona en Museo Art Nouveau y Art Deco in Salamanca zijn het onderzoeken waard.

De invloed van Anita Malfatti is complex. In de moderne kunst van het begin van de 20e eeuw kwamen individuele kunstenaars steeds meer centraal te staan, in plaats van stromingen of manifesten. Originaliteit werd gewaardeerd, maar moest op traditie zijn gebaseerd. Het fauvisme, met zijn overdreven kleurgebruik, beïnvloedde het Duitse expressionisme. Sommige fauvistische kunstenaars, zoals Braque, bewogen zich richting Cézannes nadruk op structuur, wat tot het kubisme leidde. Waldemar George zag het fauvisme als voorbereiding op latere stromingen, zelfs het kubisme. André Salmon beschouwde het fauvisme daarentegen minder als stroming dan als product van vriendschappen in een bepaalde periode. Kunstenares, ontwerper, schrijver en docent Anni Albers deelde haar kennis gul. Zij verbond ambacht met industrie en verenigde kunst met ontwerp. Albers sprak over herontdekking en heruitvinding, niet over originaliteit. Zij en haar man Josef werden beïnvloed door de uitgestrektheid van het Amerikaanse zuidwesten en de kunst van precolumbiaanse culturen.

Anita Malfatti nam het Duitse expressionisme in Berlijn en de radicale Amerikaanse avant-garde^[1] in New York in zich op. Haar schilderijen uit de Amerikaanse periode, zoals *The Silly One* en *The Russian Student* (beide 1916^[1]), gebruikten vervormde kleuren en gefragmenteerde vormen, beïnvloed door de Sonderbund-tentoonstelling die ze in 1912 in Keulen zag.

Anita Malfatti werd geboren in 1889^[1] en stierf in 1964^[1], op 75-jarige leeftijd.

Anita Malfatti overleed in 1964^[1] op 75-jarige leeftijd.