Waar Aleksandr Deyneka te zien is

Schilderijen en grafisch werk van Aleksandr Deyneka bevinden zich in talrijke museumcollecties. In Rusland hebben de Tretjakovgalerij en het Russisch Staatsmuseum, die allebei meerdere werken bezitten, belangrijke collecties. Andere Russische musea zijn het Staatsmuseum voor Architectuur Sjoesev, het Staats Historisch Museum en de staatskunstmusea in Koersk, Samara, Omsk en Nizjni Novgorod. Buiten Rusland is Deyneka’s kunst te zien in het Musée national d’art moderne, Centre Georges Pompidou, in Parijs en het Museum Ludwig in Keulen. Ook het Museum of Modern Art in New York bezit werk. Deze collecties bieden de mogelijkheid de reikwijdte van Deyneka’s oeuvre te bestuderen, van zijn vroege avant-gardistische experimenten tot zijn latere socialistisch-realistische schilderijen.

Aleksandr Aleksandrovitsj Deyneka (1899^[1]–1969^[1]) was een Sovjet-Russische schilder, graficus en beeldhouwer, en een belangrijke vertegenwoordiger van het socialistisch realisme. Hij staat bekend om zijn afbeeldingen van industriële en agrarische arbeid en van sport en vrije tijd, uitgevoerd in een eigen, toegankelijke stijl. Deyneka volgde een opleiding aan de kunstschool van Charkov en studeerde daarna aan VChUTEMAS in Moskou. Hij hielp groepen als Oktober oprichten, die proletarische kunst propageerden. Zijn vroege werk had vaak een vereenvoudigde, grafische stijl, beïnvloed door fotomontage en constructivisme. Prenten naar zijn schilderijen bieden een betaalbaardere manier om zijn artistieke visie te ervaren dan originele schilderijen. Veel van zijn beroemdste werken, zoals De verdediging van Petrograd (1928^[1]) en De slag om Sebastopol (1942), werden als posters en prenten gereproduceerd en op grote schaal verspreid om Sovjetidealen uit te dragen. Deze prenten hebben vaak historische waarde als artefacten van de Sovjetpropaganda en beeldcultuur. Beoordeel bij een prent van Deyneka de herkomst, drukkwaliteit en staat om de waarde en echtheid ervan vast te stellen.

Aleksandr Deyneka (1899^[1]–1969^[1]) was een Sovjetkunstenaar die een kenmerkende bijdrage leverde aan het socialistisch realisme. Hij nam afstand van traditionele schildersezelschilderkunst en omarmde de esthetiek van fotomontage en posterontwerp. Zo kon hij krachtige, toegankelijke beelden voor een massapubliek maken. Met industriële en stedelijke onderwerpen, zoals zijn schilderij De verdediging van Petrograd uit 1927^[1], legde hij de geest van de Sovjetmodernisering vast. Hij beeldde vaak arbeid, sport en het dagelijks leven af, idealiseerde de Sovjetarbeider en droeg zo een gevoel van collectieve identiteit uit. Zijn werk weerspiegelde ook de politieke en sociale veranderingen van die tijd, waaronder de gevolgen van de Tweede Wereldoorlog voor de Sovjetmaatschappij. Zijn kunst biedt waardevol inzicht in de beeldcultuur van de Sovjet-Unie. Hoewel zijn stijl bij het socialistisch realisme aansloot, hadden zijn werk en beeldtaal een eigen dynamiek die hem onderscheidde van veel tijdgenoten. Zijn invloed is zichtbaar bij latere generaties Sovjet- en Russische kunstenaars; zijn beelden blijven aansprekend als weergaven van een specifieke historische en ideologische context.

Bij de artistieke technieken van Aleksandr Deyneka speelde aandacht voor faktura, de oppervlaktekwaliteit van materialen, een rol. Dit begrip, belangrijk voor Russische avant-gardekunstenaars, hield in dat materialen werden gebruikt met oog voor hun inherente eigenschappen. Net als andere kunstenaars die faktura onderzochten, beperkte Deyneka zijn middelen mogelijk tot beschilderd hout en metaal, wat tot een beperktere formele beeldtaal leidde. De vormen in het schilderij moesten door de verf zelf worden voortgebracht. De consistentie van de verf en de richting van de penseelstreken creëerden de ‘werkelijkheid’ van de kunst. Het uitgangspunt was dat de letterlijke waarde van het materiaal de vorm bepaalt en daarmee de betekenis die het kunstwerk krijgt. Ook de toepassing van verf — penseelstreken, impasto, glacislagen en gelaagdheid — droeg bij aan de faktura. De gebruikte werktuigen en het temperament waarmee de kunstenaar ze hanteerde, vormden eveneens het oppervlak en de textuur van zijn werk.

Aleksandr Deyneka maakte deel uit van een nieuwe generatie schilders die afstand nam van zowel het reactionaire impressionisme als herhalingen van Cézanne. Tot deze groep behoorden ook zijn medeleden van OST (Vereniging van Schildersezelschilders), zoals Joeri Pimenov, Aleksandr Labas en Pjotr Viljams. Zij pasten de avant-gardistische stijl toe op schildersezelschilderkunst. Sommigen van hen hadden vóór de revolutie gestudeerd en kregen les van leden van de groep Ruiten Boer (Ilja Mashkov, Pjotr Konchalovsky, Robert Falk en Aristarkh Lentulov), en van Stepanova, Popova en Aleksandr Vesnin. Ook het Museum voor Schilderkunstcultuur, met zijn collectie avant-gardeschilderijen, beïnvloedde hen. Het werd een activiteitencentrum voor schilderstudenten aan VChUTEMAS (de Hogere Kunst- en Technische Ateliers). Het werk van Deyneka en andere OST-leden toonde technisch vakmanschap en intellectuele energie. Sommige werken hebben een surrealistisch karakter, ook te zien bij Rostislav Barto en Sergei Luchishkin. In zijn industriële en sporttaferelen uit het midden van de jaren 1920^[1] toonde Deyneka belangstelling voor het Duitse expressionisme, vooral zoals Otto Dix dat vertolkte.

De artistieke ontwikkeling van Aleksandr Deyneka vond plaats in een omgeving die zowel door de Russische avant-garde als door westerse kunst werd gevormd. Hij studeerde aan VChUTEMAS (de Hogere Kunst- en Technische Ateliers), waar hij via de Ruiten-Boerkunstenaars Ilja Mashkov, Pjotr Konchalovsky, Robert Falk en Aristarkh Lentulov kennismaakte met Cézanne. Ook studeerde hij kleur en ontwerp bij Stepanova, Popova en Aleksandr Vesnin. In zijn vroege werk is de invloed zichtbaar van de symbolische figuren van Ferdinand Hodler. Deyneka paste die toe op grafische middelen die zijn docent aan VChUTEMAS, Favorski, gebruikte in houtsneden en gravures. Hij behoorde tot een nieuwe generatie schilderstudenten die via de collectie buitenlandse kunsttijdschriften van het Museum voor Schilderkunstcultuur bekend was met internationale trends. Deze groep zocht naar een eigentijdse schilderkunst die zich onderscheidde van zowel het impressionisme als de overwerkte herhalingen van Cézanne en Matisse.

Aleksandr Deyneka staat bekend om zijn schilderijen over het leven in de Sovjet-Unie. Een van zijn gewaardeerde werken is *De verdediging van Petrograd* uit 1927^[1]. Dit olieverfschilderij bevindt zich in het Centraal Museum van het Sovjetleger in Moskou. Sommigen wijzen op de grafische, lineaire kwaliteiten ervan. Anderen zien de compositie en het onderwerp als ontleend aan Ferdinand Hodlers schilderij *Het vertrek van de vrijwilligers in 1813* uit 1908. Deyneka maakte ook posters. De Leninbibliotheek in Moskou bezit zijn tweedelige lithografische poster *Laten we van Moskou een modelstad van het socialistische proletariaat maken!* Deyneka was lid van de Vereniging van Schildersezelschilders (OST), die zowel abstractie als oppervlakkigheid verwierp. De groep pleitte voor revolutionaire onderwerpen en technisch meesterschap, met als doel kunst te laten bijdragen aan de socialistische opbouw en culturele revolutie.

Aleksandr Deyneka staat bekend om zijn schilderij *De verdediging van Petrograd* (1927^[1]), dat een canonieke voorloper van het socialistisch realisme werd. Hij maakte ook mozaïeken voor metrostation Majakovskaja en schilderde heroïsche oorlogstaferelen, waaronder *De verdediging van Sebastopol*.