Wat is de renaissance?

De renaissance was een Europese culturele beweging die ongeveer van 1400 tot 1600 duurde, aanvankelijk met Florence als centrum en later ook Rome, Venetië en de Lage Landen. Ze hernieuwde de kunst, literatuur en filosofie van het klassieke Griekenland en Rome en legde nieuwe nadruk op naturalistische waarneming, lineair perspectief en studie van het menselijk lichaam naar levend model. Schilders gingen van vlakke panelen met een gouden achtergrond naar illusionistische ruimte, opgebouwd met meetkunde.

Wanneer begon en eindigde de renaissance?

Kunsthistorici dateren de vroege renaissance rond 1400 in Florence; de wedstrijdpanelen van Lorenzo Ghiberti voor de deuren van het Baptisterium (1401) gelden vaak als conventioneel beginpunt. De hoogrenaissance concentreerde zich ongeveer tussen 1495 en 1520 in Rome en eindigde met de dood van Raphael. De late renaissance (soms maniërisme genoemd) liep door tot ongeveer 1600, toen Caravaggio en de familie Carracci de barok inluidden.

Wie zijn de bekendste renaissancekunstenaars?

Leonardo da Vinci, Michelangelo Buonarroti en Raphael Sanzio vormen het traditionele drietal van de hoogrenaissance. Eerdere Italiaanse kunstenaars zijn Masaccio, Donatello, Fra Angelico, Sandro Botticelli en Piero della Francesca; in Noord-Europa werkten Jan van Eyck, Hans Memling en Albrecht Dürer. Latere Venetiaanse meesters als Giovanni Bellini, Giorgione en Titian vergrootten het bereik van de stroming in de zestiende eeuw.

Wat kenmerkt renaissancekunst?

Vier kenmerken onderscheiden renaissancekunst: eenpuntsperspectief, rond 1415 door Filippo Brunelleschi gecodificeerd en in 1435 door Leon Battista Alberti gepubliceerd; anatomisch naturalisme op basis van dissectie en tekenen naar levend model; klassieke onderwerpen uit de Griekse en Romeinse mythologie; en het gebruik van olieverf, verfijnd in Vlaanderen en naar Italië gebracht, waarmee langzaam glaceren en subtiele toonmodellering mogelijk werden.

Wat is het verschil tussen de vroege, hoog- en late renaissance?

De vroege renaissance (ca. 1400–1495) was experimenteel en Florentijns; perspectief en anatomie werden uitgewerkt. De hoogrenaissance (ca. 1495–1520) bereikte in Rome, onder pauselijk mecenaat, een synthese; Leonardo, Michelangelo en Raphael maakten evenwichtige composities met klassieke helderheid. De late renaissance of het maniërisme (ca. 1520–1600) brak bewust met die balans en gebruikte langgerekte figuren, scherpe kleuren en samengedrukte ruimte voor emotioneel effect.

Waarom was de renaissance belangrijk?

De renaissance introduceerde het idee van de individuele kunstenaar als genoemde autoriteit in plaats van anonieme ambachtsman. Ze bracht de eerste systematische verhandelingen over perspectief en proportie voort, legde de basis voor het moderne begrip van anatomisch tekenen en ontwikkelde de beeldtaal van de klassieke mythologie waarop de westerse schilderkunst vier eeuwen zou voortbouwen. Opdrachtgeverschap verschoof van uitsluitend de kerk naar ook vorsten, kooplieden en stadsbesturen.

Waar kan ik de beste renaissancekunst zien?

De Uffizi in Florence heeft de grootste concentratie, waaronder Botticelli’s Primavera en Birth of Venus en Leonardo’s Annunciation. De Vaticaanse Musea in Rome bezitten Michelangelo’s plafond van de Sixtijnse Kapel en Raphael’s Stanze. De National Gallery in Londen heeft de Leonardo-cartoon en Piero della Francesca’s Baptism of Christ. Het Louvre bezit de Mona Lisa en het Rijksmuseum in Amsterdam heeft Noord-Europese werken van Dürer en Memling.

Wat ging vooraf aan de renaissance?

De internationale gotiek, die tussen 1370 en 1420 aan de hoven van Bourgondië en Bohemen werd verfijnd, bracht elegante langgerekte figuren en decoratieve gouden achtergronden voort. In Italië had Giotto di Bondone in zijn fresco’s in de Arena-kapel in Padua (1305) al naturalistisch gewicht en emotie geïntroduceerd. De Byzantijnse iconenschilderkunst, die tot in de vijftiende eeuw op Kreta en Cyprus werd beoefend, leverde de formele traditie die de renaissance wilde vervangen.

Statue of Bartolomeo Colleoni van Andrea del Verrocchio

Angel of the Annunciation van Fra Angelico

Loggia del Mercato Nuovo van Andrea del Verrocchio

Adoration of the Magi van Andrea Mantegna

Camera di San Paolo van Antonio da Correggio

Renaissance

27 kunstenaars · 1400–1600

De renaissance was een periode van artistieke en intellectuele verandering die ongeveer tussen 1400 en 1600 door Italië trok en zich daarna over Europa verspreidde. De drijvende impuls was de herontdekking van de klassieke Griekse en Romeinse cultuur: haar filosofie en architectuur, en haar belangstelling voor de waarneembare wereld. Schilders en beeldhouwers behandelden het menselijk lichaam niet langer als symbool, maar als fysieke werkelijkheid, meetbaar in de ruimte en onderhevig aan zwaartekracht en licht. Filippo Brunelleschi demonstreerde rond 1420 in Florence het lineaire perspectief, een wiskundig systeem waarmee kunstenaars diepte op een vlak oppervlak konden weergeven. Leon Battista Alberti legde de ideeën vast in zijn verhandeling On Painting uit 1435. Olieverf, overgenomen uit de Vlaamse praktijk, stelde Venetiaanse schilders als Giovanni Bellini en Titian in staat kleur in doorschijnende lagen op te bouwen en zo een atmosferisch effect te bereiken dat fresco niet kon evenaren. De stroming was afhankelijk van geld. De bankiersdynastie de’ Medici financierde werk in Florence. Paus Julius II gaf opdracht voor het plafond van de Sixtijnse Kapel en de Stanze van Raphael in Rome. De Venetiaanse Republiek versierde haar kerken en openbare gebouwen met even grote ambitie. In twee eeuwen verving de renaissance de vlakke, symbolische beeldtaal van de middeleeuwen door kunst die was gegrondvest op waarneming, anatomie en meetkunde.

Kernideeën

Lineair perspectief en de geometrie van de ruimte
Voor de jaren 1420 hadden Europese schilders geen vaste methode om driedimensionale ruimte weer te geven. Brunelleschi veranderde dit met een demonstratie buiten het Baptisterium van Florence: een klein beschilderd paneel bewees dat parallelle lijnen die naar één verdwijnpunt lopen de aanblik van echte architectuur op een vlak oppervlak konden nabootsen. Alberti publiceerde de theorie in 1435. Masaccio’s fresco Holy Trinity was een van de eerste monumentale toepassingen. Perspectief plaatste de kijker op een vast punt en schiep zo een stilzwijgende afspraak tussen kunstenaar en publiek. De ruimte werd rationeel, meetbaar en mensgericht.
Humanisme en de verheven kunstenaar
Het humanisme, de intellectuele stroming die klassieke teksten herontdekte, veranderde wat van kunstenaars werd verwacht. De middeleeuwse ambachtsman werkte anoniem binnen een gildesysteem. De renaissancekunstenaar was een individu met naam en intellectuele status. Alberti betoogde dat schilders meetkunde, geschiedenis en poëzie moesten bestuderen. Leonardo hield duizenden pagina’s aantekeningen bij over anatomie, optica en hydraulica. Kunstenaars onderhandelden rechtstreeks met machtige opdrachtgevers en signeerden hun werk. Naast christelijke vertellingen kwamen klassieke mythen in het repertoire. Botticelli’s Birth of Venus verbeeldde een heidense godin op monumentale schaal.
Olieverf en Venetiaanse kleur
Tempera, het dominante medium in het vroege renaissance-Florence, droogde snel en leverde vlakke, dekkende oppervlakken op. Olieverf, verfijnd in de Lage Landen door Van Eyck, gedroeg zich anders. Ze droogde langzaam, waardoor kunstenaars tonen op het paneel zelf konden mengen; bovendien kon ze in dunne, doorschijnende glacislagen worden aangebracht. De Venetiaanse school nam olieverf enthousiast over. Giovanni Bellini gebruikte haar om figuren en landschap in atmosferisch licht te verenigen. Titian ging verder en bouwde vormen op uit opeenvolgende kleurlagen in plaats van contourtekening. Waar Florence de lijn (disegno) benadrukte, legde Venetië de nadruk op kleur (colorito).
Mecenaat en de economie van genialiteit
Renaissancekunst was kostbaar. De Medici gebruikten opdrachten om hun gezag in het republikeinse Florence te versterken. Cosimo de’ Medici financierde de herbouw van San Marco. Lorenzo steunde Botticelli en de jonge Michelangelo. In Rome gaf paus Julius II opdracht aan Michelangelo voor het plafond van de Sixtijnse Kapel en aan Raphael voor de Stanze. Venetië werkte anders: de staat trad er zelf op als opdrachtgever. In alle gevallen bepaalde de verhouding tussen opdrachtgever en kunstenaar wat werd gemaakt, waar het kwam te hangen en wat het betekende.
Anatomie, waarneming en het lichaam
Renaissancekunstenaars bestudeerden het menselijk lichaam met een grondigheid die eerder voor theologie was voorbehouden. Leonardo ontleedde minstens dertig lijken en legde spieren en organen vast in uitzonderlijk precieze tekeningen. Michelangelo’s kennis van de anatomie bepaalde elk beeld dat hij hakte of schilderde. Mantegna toonde extreem verkort perspectief in zijn Lamentation over de dode Christus. De nadruk op directe waarneming reikte verder dan anatomie. Kunstenaars bestudeerden draperieën aan kleimodellen en tekenden naar levend model. Het doel was overtuigende lichamelijke aanwezigheid: figuren die ruimte innemen, gewicht dragen en op licht reageren zoals echte lichamen.

Belangrijke kunstenaars

Leonardo da Vinci

1452–1519 · Italiaans

Michelangelo

1475–1564 · Italiaans

Raphael

1483–1520 · Heilige Roomse Rijk

Titian

1490–1576 · Italiaans

Sandro Botticelli

1445–1510 · Italiaans

Giovanni Bellini

1430–1516 · Italiaans

Andrea Mantegna

1431–1506 · Italiaans

Fra Angelico

1400–1455

Ontdek verwante tradities en invloeden.

Maniërisme

1520–1600

Barok

1600–1750

Noordelijke renaissance

1420–1580

Neoclassicisme

1760–1850

Ontwikkeling van de kunst

Baanbrekende werken die de stroming vormgaven.

Holy Trinity

Masaccio · c. 1427 · Fresco

Masaccio’s Holy Trinity in Santa Maria Novella is het oudste bewaard gebleven schilderij waarin Brunelleschi’s perspectief op monumentale schaal is toegepast. Het cassetteplafond loopt terug naar één verdwijnpunt op ooghoogte van de kijker. Tijdgenoten schreven dat bezoekers geloofden dat de muur open was gemaakt en een echte kapel onthulde. Het fresco verenigt theologie met meetkunde: de ruimte is zowel heilig als meetbaar. Elke schilder die na 1427 met perspectief werkte, bewoog zich op terrein dat Masaccio had geopend.

Annunciation

Fra Angelico · c. 1440 · Fresco

Dit fresco, boven aan de trap van San Marco in Florence, begroette monniken wanneer zij naar hun cellen gingen. Fra Angelico plaatste de scène in een loggia die de echte architectuur van het klooster weerspiegelde. Het palet is beperkt: bleekroze, zachtblauw en gedempt groen. Er zijn geen dramatische schaduwen. Het schilderij is een hulpmiddel voor devotie. Een inscriptie draagt de kijker op bij het passeren een Weesgegroet te bidden. Waar Masaccio liet zien wat perspectief voor dramatische illusie kon doen, toonde Fra Angelico wat terughoudendheid voor spirituele concentratie kon betekenen.

Madonna and Child with Two Angels

Filippo Lippi · c. 1465 · Tempera op paneel

Dit kleine paneel in de Uffizi markeert een keerpunt. Lippi plaatste de Maagd voor een open raam met een gedetailleerd landschap. Madonna is jong, elegant en lichamelijk aanwezig. Men denkt dat haar gelaat is ontleend aan Lucrezia Buti, een non met wie Lippi een schandalige verhouding had. Het Christuskind is een mollige baby, omhooggehouden door een grijnzende engel die de kijker aankijkt. Het schilderij beïnvloedde zijn leerling Botticelli. De huiselijke voorstelling van het heilige was een stille revolutie: Madonna werd een jonge vrouw in een herkenbaar interieur.

Lamentation over the Dead Christ

Andrea Mantegna · c. 1480 · Tempera op doek

Mantegna plaatste de kijker aan de voeten van Christus’ lijk, met de blik langs het verkorte lichaam omhoog. De voetzolen met spijkerwonden domineren de voorgrond. Het is een van de meest confronterende composities in de renaissancekunst. Mantegna overtrad bewust strikte perspectiefregels: de voeten zijn iets verkleind zodat het gezicht zichtbaar blijft. Dit is een weloverwogen compromis tussen geometrische nauwkeurigheid en emotionele leesbaarheid. Het schilderij werd na Mantegna’s dood in zijn atelier gevonden.

The Birth of Venus

Sandro Botticelli · c. 1485 · Tempera op doek

Venus komt op een schelp uit de zee en wordt door Zephyr naar de kust geblazen. Botticelli omlijnde haar figuur met een doorlopende donkere contour, die haar het aanzien van een reliëfsculptuur geeft. Hij was niet geïnteresseerd in de volumetrische modellering die zijn tijdgenoten bezighield. Hij streefde naar decoratieve gratie, lineair ritme en een droomachtige sfeer die meer aan gotische verluchting dan aan Masaccio te danken is. Het schilderij verbeeldt hoe klassieke mythologie volledig in de Florentijnse beeldcultuur werd opgenomen, mogelijk gemaakt door neoplatonische filosofie.

The Last Supper

Leonardo da Vinci · 1498 · Tempera en olieverf op pleister

Leonardo schilderde op de reftermuur van Santa Maria delle Grazie in Milaan. Hij koos niet voor echt fresco, omdat die techniek snel werken vereiste. Hij bracht tempera en olieverf aan op droge, verzegelde pleister. Daardoor kon hij langer werken, maar de verf hechtte niet goed. De aantasting begon vrijwel meteen. De compositie toont het moment nadat Christus het verraad heeft aangekondigd. De apostelen reageren in groepjes van drie. De perspectieflijnen komen samen bij Christus’ hoofd, omlijst door een raam. Op sommige plekken is het schilderij bijna onherkenbaar beschadigd, maar de compositielogica blijft leesbaar.

The School of Athens

Raphael · 1511 · Fresco

Raphael schilderde dit fresco in de Stanza della Segnatura in het Vaticaan. Het verbeeldt antieke filosofen die bijeen zijn in een klassieke zaal, geïnspireerd op Bramantes plannen voor de Sint-Pieter. Plato en Aristoteles staan in het midden: Plato wijst omhoog, Aristoteles maakt een gebaar naar buiten. Raphael gaf verschillende figuren de gezichten van tijdgenoten. De peinzende Heraclitus heeft de trekken van Michelangelo. De perspectivische constructie is foutloos; de groepen figuren zijn ritmisch zonder star te worden. Het fresco verwoordt bij uitstek het hoogrenaissancistische geloof dat klassieke kennis en christelijk geloof verenigbaar waren.

Sistine Chapel Ceiling

Michelangelo · 1512 · Fresco

Michelangelo schilderde het plafond tussen 1508 en 1512 en werkte grotendeels alleen op een steiger van eigen ontwerp. Het plafond beslaat ruim 500 vierkante meter en bevat meer dan 300 figuren. De middenpanelen tonen negen scènes uit Genesis. In The Creation of Adam reikt God naar Adams slappe hand. Michelangelo was in de eerste plaats beeldhouwer en zijn opleiding is in elke figuur zichtbaar. Lichamen draaien, spieren spannen zich en ledematen nemen ruimte in met het gewicht van gehouwen marmer. De Libische Sibille draait haar lichaam zo ver dat zelfs een gymnast het moeilijk zou vinden.

San Zaccaria Altarpiece

Giovanni Bellini · 1505 · Olieverf op hout

Bellini schilderde dit voor de kerk van San Zaccaria in Venetië, waar het nog altijd hangt. De Maagd en het Kind worden geflankeerd door de heiligen Petrus, Catharina, Lucia en Hiëronymus. Het onderscheidende element is het licht. Bellini gebruikte olieverf voor een zachte, diffuse belichting die zijde, harnas en huid even subtiel raakt. De sfeer is beschouwend, bijna muzikaal. Bellini beïnvloedde iedere Venetiaanse schilder die na hem kwam. Het altaarstuk toont dat olieverf eenheid en een atmosferisch effect kon bereiken die tempera en fresco niet konden evenaren.

Venus of Urbino

Titian · 1538 · Olieverf op doek

Een naakte vrouw ligt op een bed in een huiselijk interieur en kijkt de toeschouwer recht aan. Titian bouwde de figuur op met kleur, niet met lijn. Haar huid bestaat uit warme glacislagen over een koelere onderschildering, wat een lichtend oppervlak oplevert. Waar Botticelli’s Venus omlijnd en geïdealiseerd is, is die van Titian lichamelijk aanwezig. Ze neemt een echte kamer in. Manets Olympia (1863) reageert rechtstreeks op dit werk. Titian voltooide het op het hoogtepunt van zijn coloristische methode, waarin tekening kleur diende en niet andersom.

Ontstaan

Florence en de herontdekking van de klassieke oudheid

De renaissance begon in Florence om specifieke, materiële redenen. De stad was rijk dankzij het bankwezen en de wolhandel. De republikeinse structuur stimuleerde onderlinge wedijver tussen burgers. Florentijnse geleerden en kunstenaars herontdekten en bestudeerden systematisch antieke teksten, beeldhouwwerken en architectuur. Brunelleschi mat Romeinse gebouwen op. Donatello bestudeerde klassieke beelden om contrapposto te begrijpen. Geleerden bevorderden de studia humanitatis. Dit was geen plotselinge heropleving, maar een georganiseerd, gezamenlijk project van mensen die geloofden dat klassieke kennis bewust kon worden herwonnen. Florence leverde het geld, de instellingen en de wedijver.

Het ateliersysteem en technische vernieuwing

Renaissancekunst ontstond in ateliers, niet in academies. Verrocchio leidde een bottega waar Leonardo, Botticelli en Perugino werden opgeleid. Meesters verwierven opdrachten en schilderden de belangrijkste passages; assistenten deden de rest. Technische vernieuwing vond binnen dit systeem plaats. Perspectief, Albertis theoretische geschriften en olieverf werden als praktische kennis via ateliers doorgegeven. De renaissance verwierp de ambachtelijke traditie niet, maar breidde haar uit met wiskundige theorie en directe waarneming. Zo ontstonden kunstenaars die zowel bekwame ambachtslieden als ontwikkelde denkers waren.

Het pausdom, Venetië en de uitbreiding buiten Florence

Tegen 1500 was het centrum verschoven. Paus Julius II haalde Michelangelo, Raphael en Bramante naar Rome. Venetië ontwikkelde een eigen, herkenbare traditie. De familie Bellini vestigde er een atelierpraktijk met nadruk op olieverf en atmosferische kleur. Het late werk van Giovanni Bellini beïnvloedde Giorgione en Titian. Mantua bracht Mantegna’s fresco’s voort. Urbino stimuleerde Piero della Francesca en de vroege opleiding van Raphael. De renaissance was een Florentijnse uitvinding, maar werd een Italiaanse en uiteindelijk Europese beweging.

Van heilig naar wereldlijk, en alles ertussen

De renaissance liet religieuze kunst niet achter zich. De meeste bewaard gebleven werken verbeelden christelijke onderwerpen. Wat veranderde was de verscheidenheid aan andere onderwerpen en de manier waarop heilige onderwerpen werden behandeld. Klassieke mythologie keerde terug in grote opdrachten. Portretkunst ontwikkelde zich van donorfiguren naar zelfstandige portretten. Ook religieuze kunst veranderde: Madonna werd een jonge vrouw in een herkenbare kamer met een geloofwaardig kind in haar armen en een landschap dat perspectief en atmosferische diepte volgt. Het heilige verdween niet; het werd aangevuld met het wereldlijke, en beide werden weergegeven met dezelfde toewijding aan waargenomen werkelijkheid.

In hun eigen woorden

“Schilderkunst bezit een goddelijke kracht: zij maakt afwezige mensen niet alleen aanwezig, maar doet de doden bijna leven.”

Leon Battista Alberti, De pictura (On Painting), 1435

“Waar de geest niet met de hand werkt, bestaat geen kunst.”

Leonardo da Vinci, Notebooks

“Volgens mij zijn schilders Giotto precies evenveel verschuldigd als aan de natuur.”

Giorgio Vasari, Lives of the Most Excellent Painters, Sculptors, and Architects, 1550

“Een schilder maakt weinig waardevolle schilderijen als hij het werk van anderen als maatstaf neemt; wie de voorwerpen in de natuur bestudeert, zal goed werk voortbrengen.”

Leonardo da Vinci, Notebooks

Alle kunstenaars binnen Renaissance

27 kunstenaars.

Aanbevolen lectuur

Painting and Experience in Fifteenth-Century Italy
Michael Baxandall · 1972
Onderzoekt hoe de sociale en commerciële omstandigheden in het Italië van de quattrocento bepaalden hoe schilderijen werden gemaakt en begrepen.
History of Italian Renaissance Art
Frederick Hartt and David Wilkins · 1969
Het standaardoverzicht, chronologisch geordend naar regio en kunstenaar.
Lives of the Most Excellent Painters, Sculptors, and Architects
Giorgio Vasari · 1550
De eerste kunsthistorische biografie. Partijdig maar onmisbaar als primaire bron.
The Art of the Italian Renaissance
Peter Murray · 1963
Beknopte, helder geschreven inleiding over architectuur, beeldhouwkunst en schilderkunst.

Veelgestelde vragen

Wat is de renaissance?
De renaissance was een Europese culturele beweging die ongeveer van 1400 tot 1600 duurde, aanvankelijk met Florence als centrum en later ook Rome, Venetië en de Lage Landen. Ze hernieuwde de kunst, literatuur en filosofie van het klassieke Griekenland en Rome en legde nieuwe nadruk op naturalistische waarneming, lineair perspectief en studie van het menselijk lichaam naar levend model. Schilders gingen van vlakke panelen met een gouden achtergrond naar illusionistische ruimte, opgebouwd met meetkunde.
Wanneer begon en eindigde de renaissance?
Kunsthistorici dateren de vroege renaissance rond 1400 in Florence; de wedstrijdpanelen van Lorenzo Ghiberti voor de deuren van het Baptisterium (1401) gelden vaak als conventioneel beginpunt. De hoogrenaissance concentreerde zich ongeveer tussen 1495 en 1520 in Rome en eindigde met de dood van Raphael. De late renaissance (soms maniërisme genoemd) liep door tot ongeveer 1600, toen Caravaggio en de familie Carracci de barok inluidden.
Wie zijn de bekendste renaissancekunstenaars?
Leonardo da Vinci, Michelangelo Buonarroti en Raphael Sanzio vormen het traditionele drietal van de hoogrenaissance. Eerdere Italiaanse kunstenaars zijn Masaccio, Donatello, Fra Angelico, Sandro Botticelli en Piero della Francesca; in Noord-Europa werkten Jan van Eyck, Hans Memling en Albrecht Dürer. Latere Venetiaanse meesters als Giovanni Bellini, Giorgione en Titian vergrootten het bereik van de stroming in de zestiende eeuw.
Wat kenmerkt renaissancekunst?
Vier kenmerken onderscheiden renaissancekunst: eenpuntsperspectief, rond 1415 door Filippo Brunelleschi gecodificeerd en in 1435 door Leon Battista Alberti gepubliceerd; anatomisch naturalisme op basis van dissectie en tekenen naar levend model; klassieke onderwerpen uit de Griekse en Romeinse mythologie; en het gebruik van olieverf, verfijnd in Vlaanderen en naar Italië gebracht, waarmee langzaam glaceren en subtiele toonmodellering mogelijk werden.
Wat is het verschil tussen de vroege, hoog- en late renaissance?
De vroege renaissance (ca. 1400–1495^[5]) was experimenteel en Florentijns; perspectief en anatomie werden uitgewerkt. De hoogrenaissance (ca. 1495–1520) bereikte in Rome, onder pauselijk mecenaat, een synthese; Leonardo, Michelangelo en Raphael maakten evenwichtige composities met klassieke helderheid. De late renaissance of het maniërisme (ca. 1520–1600) brak bewust met die balans en gebruikte langgerekte figuren, scherpe kleuren en samengedrukte ruimte voor emotioneel effect.
Waarom was de renaissance belangrijk?
De renaissance introduceerde het idee van de individuele kunstenaar als genoemde autoriteit in plaats van anonieme ambachtsman. Ze bracht de eerste systematische verhandelingen over perspectief en proportie voort, legde de basis voor het moderne begrip van anatomisch tekenen en ontwikkelde de beeldtaal van de klassieke mythologie waarop de westerse schilderkunst vier eeuwen zou voortbouwen. Opdrachtgeverschap verschoof van uitsluitend de kerk naar ook vorsten, kooplieden en stadsbesturen.
Waar kan ik de beste renaissancekunst zien?
De Uffizi in Florence heeft de grootste concentratie, waaronder Botticelli’s Primavera en Birth of Venus en Leonardo’s Annunciation. De Vaticaanse Musea in Rome bezitten Michelangelo’s plafond van de Sixtijnse Kapel en Raphael’s Stanze. De National Gallery in Londen heeft de Leonardo-cartoon en Piero della Francesca’s Baptism of Christ. Het Louvre bezit de Mona Lisa en het Rijksmuseum in Amsterdam heeft Noord-Europese werken van Dürer en Memling.
Wat ging vooraf aan de renaissance?
De internationale gotiek, die tussen 1370 en 1420 aan de hoven van Bourgondië en Bohemen werd verfijnd, bracht elegante langgerekte figuren en decoratieve gouden achtergronden voort. In Italië had Giotto di Bondone in zijn fresco’s in de Arena-kapel in Padua (1305) al naturalistisch gewicht en emotie geïntroduceerd. De Byzantijnse iconenschilderkunst, die tot in de vijftiende eeuw op Kreta en Cyprus werd beoefend, leverde de formele traditie die de renaissance wilde vervangen.

Bronnen

De redactionele tekst over Renaissance is gebaseerd op de volgende gepubliceerde wetenschappelijke literatuur.

[1] boek Michael Baxandall, Painting and Experience in Fifteenth-Century Italy, 1972 Gebruikt voor: biografie, stijlanalyse.
[2] boek Frederick Hartt and David Wilkins, History of Italian Renaissance Art, 1969 Gebruikt voor: biografie, stijlanalyse.
[3] boek Giorgio Vasari, Lives of the Most Excellent Painters, Sculptors, and Architects, 1550 Gebruikt voor: biografie, stijlanalyse.
[4] boek Peter Murray, The Art of the Italian Renaissance, 1963 Gebruikt voor: biografie, stijlanalyse.
[5] Wikipedia Wikipedia: Renaissance Gebruikt voor: biografie.
[6] boek Susie Hodge, Art Gebruikt voor: biografie.
[7] boek Susie Hodge, Art: Everything You Need to Know About the Greatest Artists and Their Work Gebruikt voor: biografie.

De redactie staat onder toezicht van Solis Prints. Bronnen gecontroleerd op 11 oktober 2026. Klik op een bron voor meer informatie of houd de muis boven [N] op de pagina hierboven voor een voorvertoning.

Redactionele normen Methodologie Correcties Toelichting op AI-gebruik Over de redactie

Bekijk kunst binnen Renaissance in het echt.

Plan je bezoek om kunst binnen Renaissance te zien →

Haal Renaissance in huis.

Bekijk alle prints binnen Renaissance →

Terug naar Ontdekken

By room

By colour

By theme

Renaissance

Kernideeën

Lineair perspectief en de geometrie van de ruimte

Humanisme en de verheven kunstenaar

Olieverf en Venetiaanse kleur

Mecenaat en de economie van genialiteit

Anatomie, waarneming en het lichaam