Pope Pius VII in the Sistine Chapel
Samuel H. Kress Collection
Jean-Auguste-Dominique Ingres schilderde Paus Pius VII in de Sixtijnse Kapel in 1814, toen hij als expatriate in Rome woonde. Hij bouwde de hele scène op uit herinneringen en één tekening, niet naar het leven. Het schilderij toont Pius VII in witte gewaden op de troon naast zijn staatssecretaris, kardinaal Consalvi; achter hen is een deel van Michelangelo’s Laatste Oordeel op de kapelmuur te zien. Ingres begon in 1812 aan het schilderij in opdracht van de Parijse beschermheer Marcotte, op een moment dat de echte Pius VII nergens op een troon zat maar buiten Parijs gevangen werd gehouden, nadat hij Napoleon had geëxcommuniceerd en Frankrijk de Pauselijke Staten had geannexeerd[2]. Omdat de paus en zijn kardinalen niet als model beschikbaar waren, werkte Ingres op basis van een tekening uit 1809 en zijn geheugen. Hij schilderde een herstelde pauselijke majesteit die nog niet had plaatsgevonden: een bewuste correctie van de geschiedenis, geen verslag ervan[1][2]. Toen het schilderij in 1814 de Parijse Salon bereikte, had de werkelijkheid het beeld ingehaald: binnen enkele dagen na de opening keerde Pius VII terug naar Rome. Het schilderij bevindt zich tegenwoordig in de Samuel H. Kress Collection.
Herkomst
Het schilderij bevindt zich in de Samuel H. Kress Collection. Het meet ongeveer 74,5 bij 92,7 centimeter en werd in 1812 oorspronkelijk besteld door de Parijse beschermheer Marcotte. Ingres voegde de rij figuren op de voorgrond pas tientallen jaren na de eerste presentatie van de versie uit 1814 op de Salon toe.
Een schilderij uit het geheugen, niet naar het leven
Ingres kon tijdens het werken aan dit schilderij geen van zijn modellen observeren. Toen hij in 1812 begon, werden Pius VII en kardinaal Consalvi al jarenlang in Frankrijk vastgehouden. Hij baseerde zich daarom volledig op één tekening die hij in 1809 had gemaakt van de paus op zijn troon, met Consalvi rechts van hem, en vulde de rest van de scène aan met zijn verbeelding[1]. Omdat hij zijn verzonnen gelijkenissen niet te ver wilde doorvoeren, hield Ingres de figuren bewust klein en popachtig. Hij voegde droge humor toe, zoals een gezette kardinaal die wegens slecht zicht de ogen samenknijpt. De paus werd eerder een symbolisch masker dan een portret; zijn lange, indrukwekkende gestalte ontstaat door het slepende gewicht van zijn gewaden, niet door een echte fysieke gelijkenis[1].
Een paus gevangengenomen
De gebeurtenissen achter het schilderij waren recent en schrijnend. In 1804 had Napoleon de broze Pius VII naar Parijs ontboden om zijn kroning tot keizer voor te zitten, een berekende zet om zijn heerschappij te verbinden met die van de oude Heilige Roomse keizers. De betrekkingen verslechterden sterk nadat Frankrijk in 1808 de Pauselijke Staten annexeerde. Pius VII reageerde met de buitengewone stap Napoleon te excommuniceren. Vervolgens ontvoerde een overijverige Franse officier de paus, die de daaropvolgende jaren gevangen zat in het Château de Fontainebleau buiten Parijs[2]. Ingres schilderde zijn scène in de Sixtijnse Kapel in 1812 midden in die onbesliste confrontatie, toen de uitkomst van het conflict tussen Napoleon en de oude orde nog niet vaststond[1][2].
Een bewust antwoord aan David
Ingres’ leraar Jacques-Louis David had Napoleons kroningsscène geschilderd, het enorme De kroning van Joséphine, waarin de paus aanwezig maar ondergeschikt aan de nieuwe keizer is. Ingres’ kleinere schilderij leest als een rechtstreeks antwoord: het herstelt Pius VII in onverminderde majesteit en rituele ernst en wedijvert bewust met de schaal en de drukke grandeur van Davids compositie, hoewel het veel kleiner is. Ook gebruikt het de beschilderde pracht van de Sixtijnse Kapel, met een zichtbaar deel van Michelangelo’s Laatste Oordeel, om het gezag van de paus te versterken[2]. Ingres vertelde zijn opdrachtgever Marcotte later dat hij de paus alleen vanwege het effect op het schilderij in het wit had gekleed, omdat hij geen andere manier had om licht op de centrale figuur te laten vallen; hij beweerde ook dat hij zich herinnerde de paus in werkelijkheid zo gekleed te hebben gezien[1].
Veelgestelde vragen
Waarom schilderde Ingres de paus uit zijn geheugen?
Paus Pius VII en zijn kardinalen werden in Frankrijk vastgehouden toen Ingres in 1812 aan het schilderij begon, zodat ze niet als model beschikbaar waren. Hij gebruikte een tekening van de paus die hij in 1809 had gemaakt en vulde de rest aan uit zijn verbeelding.
Wat overkwam Pius VII toen dit schilderij werd gemaakt?
Hij was gevangene. Nadat hij Napoleon in 1808 had geëxcommuniceerd vanwege de Franse annexatie van de Pauselijke Staten, werd Pius VII door een Franse officier ontvoerd en tot 1814 vastgehouden in het Château de Fontainebleau buiten Parijs.
Heeft dit schilderij verband met De kroning van Napoleon van Jacques-Louis David?
Het is een reactie erop. Ingres, een voormalige leerling van David, schilderde Pius VII met veel grotere majesteit dan David hem in De kroning had getoond. Hij wedijverde bewust met de grandeur van dat schilderij op een veel kleiner doek.
Wanneer en waar werd het schilderij voor het eerst tentoongesteld?
Het werd getoond op de Parijse Salon van 1814. Die opende bijna op hetzelfde moment dat Pius VII daadwerkelijk werd vrijgelaten en op 24 mei van dat jaar naar Rome terugkeerde.
Prints van Jean-Auguste-Dominique Ingres zijn verkrijgbaar. Bekijk de collectie →
Bronnen
De redactionele tekst is gebaseerd op de volgende bronnen, gecontroleerd aan de hand van het museum en de gegevens over de afbeelding in het publieke domein van dit werk.
- [1] boek Thomas Crow, Restoration: The Fall of Napoleon in the Course of European Art, 1812-1820 Gebruikt voor: dit kunstwerk.
- [2] boek Allison Lee Palmer, Historical Dictionary of Neoclassical Art and Architecture Gebruikt voor: dit kunstwerk.
- [3] boek Susie Hodge, Art: Everything You Need to Know About the Greatest Artists and Their Work Gebruikt voor: dit kunstwerk.
- [4] boek Penelope J.E. Davies, Walter B. Denny, Frima Fox Hofrichter, Joseph Jacobs, Ann S. Roberts, David L. Simon, Janson's History of Art_ The Western Tradition (8th Edition) Gebruikt voor: dit kunstwerk.
De redactie staat onder toezicht van Solis Prints. Bronnen gecontroleerd op 10 oktober 2026. Klik op een bron voor meer informatie of houd de muis boven [N] op de pagina hierboven voor een voorvertoning.
Redactionele normenMethodologieCorrectiesToelichting op AI-gebruikOver de redactie