The Calling of Saint Matthew

Caravaggio was niet de vanzelfsprekende keuze voor de Contarelli-kapel. Arpino, destijds de meest modieuze schilder van Rome, had aanvankelijk de opdracht gekregen de muren te beschilderen, maar liet het werk jarenlang onafgemaakt. De geestelijkheid die verantwoordelijk was voor de kerk verbrak uiteindelijk uit frustratie zijn contract^[1]. Algemeen wordt aangenomen dat Caravaggio’s beschermheer, kardinaal Francesco Maria del Monte, beslissend tussenbeide kwam om de vervangende opdracht voor hem te verkrijgen. Op 23 juli 1599 werd een nieuw contract opgesteld: voor hetzelfde bedrag dat Arpino was toegezegd, vierhonderd scudi, moest Caravaggio scènes van Matteüs’ roeping en martelaarschap schilderen^[1]. Voor Caravaggio was het destijds een uitzonderlijk grote onderneming: hij had nog nooit figuren op deze schaal geschilderd. Het jubeljaar 1600 gaf de geestelijkheid extra reden de kapel snel te willen voltooien. Die druk bepaalde het tempo van een opdracht die zijn reputatie in Rome zou vestigen.

Het schilderij is opgebouwd uit bewuste tegenstellingen. Matteüs en zijn metgezellen dragen de sierlijke, modieuze kleding van het toenmalige Rome, terwijl Christus en de heilige Petrus naast hem blootsvoets zijn en eenvoudige, tijdloze gewaden dragen. Zo plaatst het schilderij de twee groepen in dezelfde ruimte maar in verschillende morele en historische werelden^[3]. De heilige Matteüs is verdiept in het tellen van het geld dat hij die dag heeft geïnd. Op Christus’ roep reageert hij met een gebaar dat neerkomt op een ongelovig “Wie, ik?”, en hij is aan tafel de enige die opmerkt dat er iets ongewoons is gebeurd; als enige wordt hij rechtstreeks door het licht geraakt^[2]. Een metgezel aan tafel draagt een bril, een detail dat sommige interpretaties verbinden met de bijbelse associatie van woeker met morele blindheid. Een figuur op de voorgrond, met de rug naar de kijker, is een repoussoir — een veelgebruikt middel in barokke composities — dat de blik van buitenaf de scène in leidt^[2].

Christus’ uitgestrekte hand is geen algemeen bevelend gebaar: ze is rechtstreeks ontleend aan de hand van Adam, niet aan die van God, op Michelangelo’s Schepping van Adam op het plafond van de Sixtijnse Kapel. De ontlening is zo precies dat tijdgenoten die vertrouwd waren met die beeldtaal haar onmiddellijk zouden hebben herkend^[3]. Door Christus de houding te geven van de pas geschapen Adam in plaats van Gods levengevende vinger, stelt Caravaggio hem voor als een tweede Adam: geschapen naar Gods beeld maar vrij van zonde, die Matteüs hetzelfde bereik aanbiedt waarmee God ooit de eerste mens bereikte. De groep rond de tafel is ook gelezen als een bewust wereldlijke echo van het Laatste Avondmaal. De jongeman die verdiept is in zijn geld doet denken aan Judas en zijn dertig zilverstukken, wat versterkt dat Matteüs wordt weggeroepen uit het ene gezelschap van wereldse figuren en een heel ander gezelschap wordt binnengeleid^[3].