Bolognini Madonna
Pinacoteca del Castello Sforzesco
De Bolognini Madonna behoort tot de persoonlijke, intieme kant van Correggio’s oeuvre: de panelen met Madonna en Kind die hij voor individuele opdrachtgevers schilderde, niet de illusionistische koepelfresco’s waarmee hij naam maakte in Parma. Correggio, eigenlijk Antonio Allegri, werd rond 1489 geboren in het kleine stadje waaraan hij zijn kunstenaarsnaam ontleende. Latere generaties zagen hem als een van de meest vernieuwende kunstenaars van de hele renaissance, hoewel hij tamelijk geïsoleerd werkte en Leonardo of Raphael vrijwel zeker nooit persoonlijk ontmoette[1]. Wat hij van hen overnam, vooral Leonardo’s weergave van licht dat zacht over een vorm valt, maakte hij tot iets geheel eigens: een vloeiende, versmeltende modellering van vlees en draperie. Latere critici herkenden daarin een ongewoon vrouwelijke kwaliteit, die zelfs in zijn mannelijke heiligen aanwezig is[2]. Vasari beschreef kort na Correggio’s dood een man die weinig dacht van zijn eigen gaven, voortdurend werkte om een gezin te onderhouden dat zwaar op hem drukte en volgens Vasari leefde als een bescheiden christen in plaats van een gevierde meester[3]. Een kleine Madonna met Kind, zoals het Bolognini-paneel, hoort bij de besloten kant van die loopbaan en vormt in schaal en intimiteit het tegenbeeld van de enorme openbare plafonds waarvoor Correggio nu het bekendst is.
Herkomst
Het paneel bevindt zich in de Pinacoteca del Castello Sforzesco in Milaan. Voor dit specifieke werk zijn geen datum of opdrachtgeschiedenis vastgesteld.
Correggio’s twee loopbanen
Correggio’s publieke reputatie berust op zijn illusionistische plafondschilderingen, vooral de koepel van de kathedraal van Parma en die van San Giovanni Evangelista. Daar liet hij de architectuur zich openen naar wervelende visioenen van heiligen en engelen, gezien vanaf recht onder hen. Deze techniek, di sotto in su, werd later een voorbeeld voor barokke plafondkunstenaars[1][4]. Naast dit openbare, architectonische werk maakte Correggio kleinere, stillere devotiepanelen met de Madonna en het Kind voor particuliere opdrachtgevers. Die werken waren op huiskamerschaal gemaakt en bedoeld om van dichtbij en persoonlijk te bekijken, niet vanuit het volle middenschip van een kerk[1]. De twee soorten werk delen een technisch kenmerk: zachte overgangen tussen licht en schaduw waardoor Correggio’s figuren van binnenuit lijken te gloeien. Hun functie en publiek verschillen echter volledig.
Een stijl gebouwd op geleend licht
Correggio ontwikkelde zijn behandeling van licht en schaduw door op enige afstand de vernieuwingen van Leonardo da Vinci te bestuderen. Leonardo’s leerlingen waren actief in steden bij Parma, waar Correggio hun werk kon zien[1]. Leonardo had schilders aangeraden vrouwengezichten te bestuderen in het zachte licht van de schemering en had wetenschappelijk onderzocht hoe licht om een gebogen vorm valt. Correggio paste die geometrie toe op het menselijk lichaam; een moderne criticus omschreef het effect als licht dat over een oppervlak strijkt als een aaiende hand[2]. Het resultaat, zichtbaar in zijn mythologische naakten maar ook in zijn religieuze Madonna’s, is modellering zonder harde randen: kleur en schaduw doen het werk dat contourlijnen bij eerdere schilders verrichtten.
Een reputatie van vrouwelijkheid en gratie
Schrijvers over Correggio hebben vanaf zijn eigen eeuw herhaaldelijk een kwaliteit in zijn werk benadrukt die zij vrouwelijk of gracieus noemen: een tederheid die zelfs zijn meest krijgshaftige of ascetische onderwerpen verzacht[2]. Kunsthistoricus Bernard Berenson wordt geciteerd met de uitspraak dat geen schilder ooit sterker doordrongen was van vrouwelijkheid, zodat zijn krijgshaftige heiligen teder lijken en zijn kluizenaarsheiligen zich bewegen met de gratie van een meisje[2]. Hoe men ook denkt over die gendergebonden woordkeuze, deze kwaliteit verbindt Correggio’s openbare plafondfresco’s met zijn kleine particuliere Madonna’s. Het gaat om dezelfde zachte, lichtende weergave van een gezicht of een plooi in het gewaad, of die nu te zien is op een kerkkoepel zestig voet boven de kijker of op een paneel dat men dichtbij kan houden.
Veelgestelde vragen
Wie schilderde de Madonna van Bolognini?
Antonio da Correggio, eigenlijk Antonio Allegri, geboren rond 1489 bij Parma en vooral in die stad werkzaam. Hij is vooral bekend om de illusionistische koepelfresco’s die hij voor de kerken daar schilderde[1].
Wat voor schilderij is de Madonna van Bolognini?
Een klein devotiepaneel met Maria en het Kind, zoals Correggio maakte voor particuliere opdrachtgevers naast zijn grotere openbare opdrachten. Het was bedoeld om van dichtbij te bekijken, niet om in het middenschip van een kerk te hangen[1].
Wat is kenmerkend voor Correggio’s stijl?
Een zachte, vloeiende modellering van licht en schaduw, ontwikkeld naar het voorbeeld van Leonardo da Vinci. Daardoor krijgen gezichten en draperieën een lichtende, bijna gewichtloze uitstraling zonder harde contouren[2].
Waar bevindt de Madonna van Bolognini zich nu?
In de Pinacoteca del Castello Sforzesco in Milaan.
Bronnen
De redactionele tekst is gebaseerd op de volgende bronnen, gecontroleerd aan de hand van het museum en de gegevens over de afbeelding in het publieke domein van dit werk.
- [1] boek E. H. Gombrich, The Story of Art - 16th Edition Gebruikt voor: dit kunstwerk.
- [2] boek Kenneth Clark, The Nude Gebruikt voor: dit kunstwerk.
- [3] boek Giorgio Vasari, Lives of the Most Excellent Painters, Sculptors, and Architects, 1550 Gebruikt voor: dit kunstwerk.
- [4] boek Masterpieces of western art : a history of art in 900 individual studies from the Gothic to the present day Gebruikt voor: dit kunstwerk.
De redactie staat onder toezicht van Solis Prints. Bronnen gecontroleerd op 10 oktober 2026. Klik op een bron voor meer informatie of houd de muis boven [N] op de pagina hierboven voor een voorvertoning.
Redactionele normenMethodologieCorrectiesToelichting op AI-gebruikOver de redactie
