Christ and the Samaritan Woman

Volgens het Johannesevangelie vond de ontmoeting rond het middaguur plaats, een ongebruikelijk tijdstip waarop een vrouw alleen water kwam putten. Latere lezers zagen daarin een teken dat zij de andere vrouwen uit de stad ontweek. Christus vraagt haar om te drinken en biedt haar dan „levend water” aan, waardoor zij nooit meer dorst zal hebben. Deze passage werd een van de meest geciteerde regels uit het evangelie en werd al vroeg als beeld voor de doop gelezen: gewoon bronwater voor het lichaam en ander water voor de ziel. Nicolas Poussin behandelde hetzelfde onderwerp een eeuw vóór Kauffmann in zijn eigen verloren late schilderij van Christus en de Samaritaanse vrouw. Hij plaatste een graf op de achtergrond als bewust contrast tussen de oude dood en het nieuwe leven dat het water beloofde, een detail dat hij ontleende aan de bijbeltekst over het stuk grond waar de bron lag^[5]. Toen Kauffmann schilderde, was de uitleg van de ontmoeting als doopscène, en niet alleen als gesprek, al goed ingeburgerd.

Historieschilderkunst, met taferelen uit de Bijbel, de klassieke literatuur of de oude geschiedenis, stond in de academische hiërarchie boven portretten, landschappen en stillevens. Men vond dat dit genre verbeeldingskracht en morele ernst vereiste, niet alleen waarneming^[4]. Vrijwel geen enkele kunstenares uit die tijd probeerde het. Tijdgenoten van Kauffmann die vergelijkbare bekendheid verwierven, zoals Vigée Le Brun in Frankrijk, werkten vooral als portretschilders. Kauffmanns loopbaan liep de andere kant op: zij begon als portretschilder en werd door archeoloog en criticus Johann Joachim Winckelmann aangemoedigd historiescènes te schilderen nadat hij in 1763 in Rome voor haar had gezeten. De rest van haar loopbaan bouwde zij rond bijbelse, klassieke en literaire onderwerpen^[1]. Ze mocht officieel niet deelnemen aan tekenlessen naar levend model, de gebruikelijke opleiding voor een historieschilder, omdat vrouwen geen naakt mannelijk model mochten bestuderen. Die leemte moest zij haar hele loopbaan zien te overbruggen^[4].

Kauffmann bewoog zich tussen de zachtheid van de rococo en de terughoudendheid van het neoclassicisme, zonder zich op één manier vast te leggen. Schrijvers over haar werk stellen dat zij zich ook thuis voelde in de Grand Manner, ontleend aan de Romeinse barok^[2]. Eerst werd ze opgeleid door haar vader, Joseph Johann Kauffmann, met wie zij vanaf haar jeugd door Zwitserland, Oostenrijk en Italië reisde. Later nam zij in Rome de classicistische invloed op van Winckelmann en van de kring rond beeldhouwer en tekenaar Anton Raphael Mengs. Haar figuren dragen meestal soepel vallende gewaden in zacht, gelijkmatig licht. Gebaren en gezichtsuitdrukkingen dragen het drama, niet gewelddadige actie; dat past bij een tafereel dat draait om een rustig gesprek in plaats van een fysieke gebeurtenis.