Max Fahrenkrug

Max Fahrenkrug behoorde tot een golf Duitse expressionistische prentmakers wier werk in de jaren 1910 en 1920 populair werd. De grafische stijl van de *Brücke*-groep had onschatbare gevolgen voor de Duitse kunst. Expressionistische kunstenaars gaven vaak de voorkeur aan houtsneden. Kunsthandelaar Hans Goltz legde een spiritueel en cultureel verband tussen moderne houtsneden en die van middeleeuwse ambachtslieden. Critici presenteerden de houtsnede als een bij uitstek Duits expressiemiddel, geworteld in het Duitse verleden. Tijdens de hyperinflatie in Duitsland tussen medio 1922 en november 1923 werd kunst een veilige investering. Prenten waren als betaalbaardere kunstvorm toegankelijk voor een breder publiek. Veel edities van portefeuilles, geïllustreerde boeken en tijdschriften verschenen met uiteenlopende prijzen, waardoor verzamelaars met verschillende middelen ze konden kopen. Prentmakers beperken vaak hun oplagen en zetten gewoonlijk in potlood gegevens in de onderste marge van elke prent: de oplageaanduiding links, de titel in het midden en de handtekening rechts.

Het is moeilijk Max Fahrenkrug aan één stijl toe te wijzen. De kunst van zijn tijd was veelzijdig en “expressionisme” omvatte verschillende benaderingen. Sommigen beschouwden kubisme en futurisme als onderdeel van het expressionisme, wat de mogelijkheden van het modernisme verruimde. Expressionistische kunstenaars deelden een liefde voor expressie en verkozen passie en verbeelding boven wetenschappelijke of commerciële belangen. Ze zochten zuiver artistieke expressie, waarbij de vorm de expressie diende. Dit betekende afstand nemen van het naturalisme en nadruk leggen op kleur en vlak. Expressionisten schoven de verplichting om “correct” te zijn terzijde. Sommigen schilderden in scherp afgebakende vlakken, anderen gebruikten uitbundige kleuren. De beweging verruimde de expressiemogelijkheden enorm en bevrijdde de associatieve waarden van kleur. Het doel was de waarneming van de werkelijkheid zo zuiver en intens over te brengen dat de middelen overtuigden.

De technieken van Max Fahrenkrug berustten op inzicht in materialen en hun wisselwerking. Techniek omvat de grondstoffen, gereedschappen en processen waarmee kunst wordt gemaakt. De “faktura” van de kunstenaar ontstaat door menselijke techniek, tegenover de “faktura” van de natuur. De mens kiest constante, onveranderlijke materialen om ze aan zijn wil te onderwerpen en volgens nieuwe wetten te laten groeien. De techniek van de kunstenaar omvat ook vindingrijkheid, het vermogen bepaalde middelen te gebruiken en effecten te voorzien, en gevoel voor verenigbaarheid. Verf van kunstenaarskwaliteit heeft de voorkeur, omdat minderwaardige verf kleurverzadiging en duurzaamheid mist. Ook penselen van varkenshaar, zoals kattentong- en platte penselen, worden gebruikt. Ondergronden zijn met gesso behandeld MDF, gegrond doek op MDF en gegrond doek, allemaal van kunstenaarskwaliteit. Doeken worden gegrond en opgespannen om de gewenste kwaliteit te waarborgen en als voorbereiding op het schilderen.

Max Fahrenkrug, beter bekend als Max Beckmann, werd op 12 februari 1884 geboren in Leipzig. In 1894 verhuisde het gezin na de dood van zijn vader naar Braunschweig. Beckmann begon in 1900 zijn kunstopleiding aan de Grossherzogliche Kunstschule in Weimar, waar hij les kreeg van Carl Frithjof Smith. Hij reisde voor het eerst naar Parijs van 1903 tot 1904 en begon toen een dagboek bij te houden, wat hij zijn leven lang bleef doen. In het najaar van 1904 had hij zich in Berlijn gevestigd. In 1915 verhuisde hij na zijn ontslag om gezondheidsredenen uit het medische korps van het Duitse leger naar Frankfurt. Vanaf 1925 gaf hij les aan het Städelsches Kunstinstitut in Frankfurt. Toen de nazi’s in 1933 aan de macht kwamen, verloor hij zijn baan en verhuisde naar Berlijn. In 1937, nadat zijn werk in de nazi-tentoonstelling over “ontaarde kunst” was getoond, vertrokken hij en zijn vrouw naar Amsterdam, waar ze tot 1947 woonden. Later dat jaar verhuisde hij naar de Verenigde Staten om les te geven aan Washington University in St. Louis. Max Beckmann stierf op 27 december 1950 in New York.

Werk van Max Fahrenkrug is te zien in verschillende museumcollecties, waaronder het Brücke Museum en de Nationalgalerie in Berlijn; de Kunsthalle en Sammlung Bottcherstrasse in Bremen; het Ludwig Museum en Wallraf-Richartz Museum in Keulen; het Folkwang Museum en de Gesellschaft Kruppsche Gemaldesammlung in Essen; en de Kunsthalle in Hamburg. Andere musea met werk zijn het Niedersachsisches Landesmuseum in Hannover; de Stadtische Kunsthalle in Mannheim; de Bayerische Staatsgemaldesammlungen in München; de Stiftung Ada und Emil Nolde in Seebüll; en het Von der Heydt Museum in Wuppertal. Ook het Bauhaus Archive Design Museum, het Bröhan-Museum (staatsmuseum voor Art Nouveau, Art Deco en functionalisme) en het Kunstgewerbe Museum of Decorative Arts, alle in Berlijn, bezitten mogelijk werken. Het MAK Austrian Museum of Applied Art/Contemporary Art in Wenen, het Museum beim Markt (Badisches Landesmuseum) in Karlsruhe en het Museum für Kunst und Gewerbe in Hamburg hebben eveneens relevante collecties.

Het is moeilijk specifieke personen aan te wijzen die rechtstreeks door Max Fahrenkrug zijn beïnvloed. Er zijn echter verbanden te leggen tussen zijn werk en latere kunstenaars. Courbets zeegezichten, vooral “The Wave”, lopen vooruit op die van de Duitse expressionist Emil Nolde. Noldes werk deelt compositie-energie en dikke verflagen met Courbet, wat op een visueel verband wijst. Courbets invloed als schilder is in de Duitse kunst van de 20e eeuw terug te vinden. Het Duitse expressionisme, met kunstenaars als Kirchner en Schmidt-Rottluff, verkoos de esthetiek van de houtsnede: massieve vormen, vlakheid, hoekigheid en beknopte vormweergave. De grafische stijl van de “Brücke”-groep had gevolgen voor de Duitse kunst. Kokoschka onderzocht in zijn prenten “lelijkheid” als spirituele expressie. Beckmann drukte het “spirituele” uit in zijn prenten. De Berlijnse schilders Fetting, Middendorf, Salome en Zimmer brachten de menselijke figuur terug. Middendorfs “Big-City Natives” herinnert aan Picasso’s “Les Demoiselles d’Avignon”. Fettings “remake” van Van Gogh plaatst hem in Berlijn. Zimmers schilderijen zetten abstractie om in figuratie.

Max Fahrenkrug zou uiteenlopende invloeden hebben ondergaan. Kunst die sommige kunstenaars tijdens hun studiejaren vormde, omvatte analytisch kubistisch werk van Braque en Picasso, de vroege Kandinsky en Miro. Aan de randen stonden Matisse en Mondrian. Ze bestudeerden en analyseerden de structuur van hun schilderijen uitvoerig. Ze bekeken nauwgezet Matisse’s *Blue Window* (1913), Miro’s *Person Throwing a Stone at a Bird* (1926), Cezannes *Card Players* (1890-92), Mondrians rasterwerken en werk van Leger, renaissance- en quattrocentokunstenaars, oude meesters, Amerikaanse meesters en Afrikaanse kunst. Lyonel Feininger werd geïnspireerd door Van Gogh en Gauguin en wijdde zich vanaf 1907 volledig aan het schilderen. Ludwig Meidner studeerde aan de Academie Julian en de Academie Cormon in Parijs, waar hij Amedeo Modigliani ontmoette. Otto Dix studeerde aan de Kunstgewerbeschule en later de Kunstakademie in Dresden. Max Beckmann kreeg les van Carl Frithjof Smith aan de Grossherzogliche Kunstschule in Weimar. Jacob Steinhardt was leerling van Lovis Corinth. George Grosz studeerde aan de Dresden Akademie.

Zonder meer informatie is een gedetailleerde biografie van Max Fahrenkrug moeilijk te geven. Zijn naam verschijnt echter naast die van verschillende Duitse kunstenaars uit het begin en midden van de 20e eeuw. Daaronder vallen Lyonel Feininger (1871-1956), die na zijn emigratie naar de Verenigde Staten in 1936 lesgaf aan Mills College in Oakland, Californië, en Black Mountain College in North Carolina; Ludwig Meidner (1884-1966), medeoprichter van de schildersclub Die Pathetiker in Berlijn; Otto Dix (1891-1969), medeoprichter van de Dresden Secession; Max Beckmann (1884-1950), docent aan de School of Fine Arts van Washington University in St. Louis; Jacob Steinhardt (1887-), docent grafische kunst aan de Bezalel Arts and Crafts School in Jeruzalem; George Grosz (1893-1959), lid van de Berlijnse dada-beweging; en Max Ernst (1891-1976), die begin jaren 1920 bij surrealistische activiteiten betrokken was.

Max Fahrenkrug behoorde tot een generatie Duitse expressionistische kunstenaars die innerlijke onrust uitdrukten met een symbolische, gestuele beeldtaal. Deze kunstenaars, onder wie de leden van Die Brücke, beïnvloedden de Duitse kunst met hun grafische stijl en houtsnedetechnieken. Hun kunst nam afstand van kleine artistieke omzettingen en technische verfijningen en gaf voorrang aan artistieke inhoud. Het expressionisme wilde het “spirituele” in materiële vorm uitdrukken. Prentkunst, vooral houtsneden, werd een openbaar en populair medium om een breed publiek te bereiken. Het doel was kunst als bekentenis en onvoorwaardelijke uiting. Latere analyses hebben de reikwijdte van het Duitse expressionisme verbreed en vragen opgeworpen over zijn rol in de politieke en culturele geschiedenis van Duitsland. Sommige critici vinden de nieuwe Duitse schilderkunst radicaal door haar betrokkenheid bij het Duitse verleden, waaraan zij authenticiteit en relevantie ontleent.